• (Latur shaken: Terrible accident while returning from census duty; Young teacher dies)

• आई-वडिलांचा एकुलता एक आधार हरपला; पवित्र पोर्टलच्या माध्यमातून नुकतीच झाली होती नियुक्ती​, ‘पवित्र पोर्टल’द्वारे नियुक्त तरुण शिक्षकाचा मृत्यू, शिक्षण वर्तुळातून तीव्र संताप आणि शोककळा!​

• ‘शिक्षण सेवकांच्या’ असुरक्षिततेचा आणि अतिरिक्त कामाच्या ताणाचा प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर; सरकार आतातरी दखल घेणार का?​

लातूर (विशेष प्रतिनिधी):महाराष्ट्र शासनाच्या पवित्र पोर्टल अंतर्गत अत्यंत खडतर स्पर्धा परीक्षेतून यश मिळवून नुकतेच जिल्हा परिषद शिक्षक म्हणून रुजू झालेल्या एका तरुण आणि उमद्या शिक्षकाचा कर्तव्यावरून परतताना झालेल्या भीषण अपघातात दुर्दैवी मृत्यू झाला आहे.

सुंदरम वांगसकर (वय २९ वर्षे) असे या मृत शिक्षकाचे नाव असून, ते लातूर जिल्ह्यातील जळकोट येथील जिल्हा परिषद शाळेत कार्यरत होते. शनिवार दि. १६ मे रोजी दुपारी जनगणनेचे शासकीय काम आटोपून परतत असताना चाकूर (जि. लातूर) जवळ त्यांच्या वाहनाला भीषण अपघात झाला होता. गेली चार दिवस लातूर येथील खासगी रुग्णालयात मृत्यूशी सुरू असलेली त्यांची झुंज अखेर बुधवारी (दि. २० मे) सकाळी अपयशी ठरली. सुंदरम यांच्या निधनाने वांगसकर कुटुंबावर दुःखाचा डोंगर कोसळला असून, संपूर्ण लातूर जिल्हा आणि महाराष्ट्रातील शिक्षक वर्गातून तीव्र हळहळ व संताप व्यक्त होत आहे.​

अपघाताची थरारक पार्श्वभूमी आणि घटनाक्रम​मिळालेल्या अधिकृत माहितीनुसार, मृत शिक्षक सुंदरम वांगसकर हे जळकोट येथील जिल्हा परिषद शाळेमध्ये कार्यरत होते. सध्या राज्यभर सुरू असलेल्या शासकीय जनगणनेच्या कामासाठी (Census Duty) त्यांची नियुक्ती करण्यात आली होती.

शनिवार, १६ मे रोजी दुपारी जळकोट येथील एका महाविद्यालयाच्या प्राध्यापकांच्या गाडीमध्ये (कार) सुंदरम हे जनगणनेची ड्युटी पूर्ण करून लातूरकडे येण्यासाठी निघाले होते.​त्यांची कार दुपारी चाकूर शहराच्या परिसरात आली असता, महामार्गावर अत्यंत गतीमान असलेल्या या कारने समोरील एका ट्रकला पाठीमागून भीषण धडक दिली. ही धडक इतकी जोरात होती की कारच्या समोरील भागाचा पूर्णतः चक्काचूर झाला.

या अपघातात कारमधील सुंदरम वांगसकर हे गंभीररीत्या जखमी झाले. त्यांच्या डोक्याला आणि छातीला गंभीर मार लागल्याने ते रक्ताच्या थारोळ्यात पडले होते. अपघातानंतर स्थानिक नागरिकांनी आणि पोलिसांनी तातडीने धाव घेत त्यांना गाडीतून बाहेर काढले आणि उपचारासाठी लातूर येथील एका नामांकित खासगी रुग्णालयात दाखल केले.​

चार दिवसांची मृत्यूशी झुंज अपयशी​लातूर येथील अतिदक्षता विभागात (ICU) सुंदरम यांच्यावर तज्ज्ञ डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली उपचार सुरू होते. त्यांच्या प्रकृतीत सुधारणा व्हावी म्हणून संपूर्ण जिल्ह्यातील शिक्षक संघटना आणि मित्रपरिवाराकडून प्रार्थना केली जात होती. मात्र, अंतर्गत रक्तस्राव आणि गंभीर दुखापतींमुळे त्यांची प्रकृती खालावत गेली. अखेर, बुधवारी सकाळी उपचारादरम्यान सुंदरम वांगसकर यांनी वयाच्या अवघ्या २९ व्या वर्षी अंतिम श्वास घेतला. डॉक्टरांनी त्यांना मृत घोषित करताच रुग्णालयाच्या परिसरात त्यांच्या नातेवाईकांनी आणि शिक्षक सहकाऱ्यांनी एकच आक्रोश केला.​

संघर्षातून यशाचे शिखर गाठणारा ‘पवित्र’चा शिलेदार!​

सुंदरम वांगसकर यांचा जीवनप्रवास हा अत्यंत प्रेरणादायी आणि तितकाच संघर्षाने भरलेला होता. ग्रामीण भागातील सर्वसामान्य कुटुंबात जन्मलेल्या सुंदरम यांनी शिक्षक बनण्याचे स्वप्न उराशी बाळगले होते. डी.टी.एड., बी.एड. आणि टीईटी (TET) परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यानंतर त्यांनी दिवस-रात्र एक करून महाराष्ट्र शासनाच्या अत्यंत कठीण मानल्या जाणाऱ्या ‘शिक्षक अभियोग्यता व बुद्धिमत्ता चाचणी’ (TAIT २०२२) परीक्षेची तयारी केली होती.​

हजारो विद्यार्थ्यांमधून अत्यंत मेहनतीने अभ्यास करून ते ही परीक्षा चांगल्या गुणांनी उत्तीर्ण झाले. त्यानंतर अत्यंत पारदर्शक समजल्या जाणाऱ्या ‘पवित्र पोर्टल’ (Pavitra Portal) द्वारे त्यांची गुणवत्ता यादीनुसार लातूर जिल्ह्यातील जळकोट येथील जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळेत शिक्षक म्हणून निवड झाली होती. नुकतीच काही महिन्यांपूर्वी त्यांनी सेवेत रुजू होऊन आपल्या अध्यापनाच्या कारकीर्दीला सुरुवात केली होती. मात्र, नियतीला काही वेगळेच मान्य होते. ज्या नोकरीसाठी त्यांनी रक्ताचे पाणी केले, ती नोकरी आणि जीवन दोन्ही एका अपघाताने हिरावून घेतले.​

आई-वडिलांचा एकुलता एक कुलदीपक विझला​

सुंदरम वांगसकर यांच्या निधनाने केवळ एका शिक्षकाचा अंत झालेला नाही, तर एका संपूर्ण कुटुंबाचा कणा मोडीत निघाला आहे. सुंदरम हे अविवाहित होते आणि आपल्या वृद्ध आई-वडिलांचे ते एकुलते एक अपत्य (एकुलता एक मुलगा) होते. त्यांच्या नोकरीमुळे गरीब आणि कष्टकरी आई-वडिलांच्या डोळ्यांत सुखाचे अश्रू आले होते, आपल्या मुलाने गरिबीवर मात करून मानाची शासकीय नोकरी मिळवली याचा त्यांना सार्थ अभिमान होता. परंतु, सुंदरम यांच्या अकाली जाण्याने या वृद्ध माता-पित्यांचा म्हातारपणाचा एकमेव आधार आणि घरचा कुलदीपक कायमचा विझला आहे. या कुटुंबाची झालेली हानी कधीही भरून न येणारी आहे.​

‘शिक्षण सेवकांच्या’ प्रश्नांवरून रणकंदन:

आतातरी सरकार दखल घेणार का?​सुंदरम वांगसकर यांच्या या दुर्दैवी मृत्यूने महाराष्ट्रातील शिक्षण क्षेत्रात एका जुन्या आणि गंभीर वादाला तोंड फोडले आहे. तो प्रश्न म्हणजे—”आतातरी सरकार शिक्षण सेवकांच्या आणि शिक्षकांच्या अशैक्षणिक कामांच्या प्रश्नांविषयी गांभीर्याने दखल घेणार का?”​शिक्षकांचे मूळ काम हे विद्यार्थ्यांना शिकवणे आणि शैक्षणिक दर्जा उंचावणे हे असते.

मात्र, सध्याच्या घडीला शिक्षकांना अध्यापनापेक्षा अशैक्षणिक कामांमध्येच अधिक जुंपले जात असल्याचे चित्र आहे. जनगणना, निवडणूक कर्तव्ये, विविध शासकीय सर्वेक्षणे, आणि ऑनलाईन ॲप्सवर माहिती भरणे यामध्येच शिक्षकांचा बहुतांश वेळ आणि ऊर्जा खर्च होत आहे. सुंदरम यांच्यावरही जनगणनेच्या ड्युटीचा ताण होता, आणि याच शासकीय कर्तव्यावरून परतत असताना त्यांचा जीव गेला.​

शिक्षक संघटनांचे गंभीर सवाल आणि मागण्या:​सुंदरम वांगसकर यांच्या अपघाती मृत्यूनंतर महाराष्ट्रातील विविध प्राथमिक आणि माध्यमिक शिक्षक संघटना कमालीच्या आक्रमक झाल्या आहेत. संघटनांनी शासनासमोर खालील अत्यंत महत्त्वाचे प्रश्न उपस्थित केले आहेत:​अशैक्षणिक कामे कधी थांबणार?: शिक्षकांना शिक्षण हक्क कायद्यानुसार (RTE) केवळ ठराविक राष्ट्रीय कामांव्यतिरिक्त इतर कामांमधून सूट देणे बंधनकारक असताना, स्थानिक प्रशासनाकडून वारंवार विविध ड्युट्या का लावल्या जातात?​

प्रवासाची सुरक्षा आणि भत्ते काय?

ग्रामीण भागात दूरवर काम करणाऱ्या शिक्षकांना जेव्हा अशा शासकीय ड्युट्या दिल्या जातात, तेव्हा त्यांच्या प्रवासाची आणि सुरक्षेची कोणतीही हमी का नसते?​ शिक्षण सेवकांचे मानधन आणि भविष्य: नवीन शिक्षकांना सुरुवातीची तीन वर्षे ‘शिक्षण सेवक’ म्हणून अत्यंत तुटपुंज्या मानधनावर काम करावे लागते. अशा काळात जर अनपेक्षित दुर्घटना घडली, तर त्यांच्या कुटुंबाला कोणतीही सामाजिक सुरक्षा किंवा पेन्शनचा लाभ मिळत नाही. हे अन्यायकारक नाही का?​

कुटुंबाला तात्काळ मदतीची आणि अनुकंपा तत्त्वावर नोकरीची मागणी​लातूर जिल्ह्यातील सर्व शिक्षक संघटनांनी आणि लोकप्रतिनिधींनी मृत सुंदरम वांगसकर यांच्या वृद्ध आई-वडिलांना शासनाकडून लाखो रुपयांची तात्काळ आर्थिक मदत मिळावी, अशी मागणी केली आहे. तसेच, ते आई-वडिलांचे एकमेव अपत्य असल्याने, त्यांच्या कुटुंबातील पात्र सदस्याला किंवा अनुकंपा तत्त्वावर विशेष बाब म्हणून मदत करावी, अशी मागणी जोर धरत आहे. जर शासनाने यावर तातडीने पावले उचलली नाहीत, तर तीव्र आंदोलन छेडण्याचा इशाराही शिक्षकांनी दिला आहे.​

“हा अपघात नाही, तर व्यवस्थेचा बळी!”

शिक्षकांमध्ये संतापाची लाट​”सुंदरम हा अत्यंत हुशार आणि मनमिळावू शिक्षक होता. ‘पवित्र पोर्टल’च्या कठीण प्रक्रियेतून तो इथपर्यंत पोहोचला होता. केवळ प्रशासकीय कामांच्या आणि ड्युट्यांच्या तगाद्यामुळे शिक्षकांना सुट्टीच्या दिवशीही धावपळ करावी लागते. हा केवळ रस्ता अपघात नसून, शिक्षकांवर लादल्या जाणाऱ्या अतिरिक्त ताणाचा आणि ढिसाळ व्यवस्थेचा हा बळी आहे. सरकारने आतातरी जागे व्हावे आणि शिक्षकांना केवळ शिकवू द्यावे!”— (लातूर जिल्ह्यातील एका वरिष्ठ शिक्षक प्रतिनिधीची संतप्त प्रतिक्रिया)​ (Latur shaken: Terrible accident while returning from census duty; Young teacher dies)

निष्कर्ष:

सरकारची संवेदना कधी जागी होणार?​सुंदरम वांगसकर यांच्या रूपाने महाराष्ट्राने एक तरुण, कर्तबगार आणि भावी पिढी घडवणारा आदर्श शिक्षक गमावला आहे. स्पर्धा परीक्षेचा खडतर टप्पा पार करून मिळालेली नोकरी त्यांच्या आयुष्याचा आनंद ठरू शकली नाही, याचे दुःख संपूर्ण महाराष्ट्राला आहे.

सुंदरम यांचे जाणे हे संपूर्ण शिक्षण व्यवस्थेच्या तोंडावर मारलेली चपराक आहे.​आता चेंडू राज्य सरकारच्या कोर्टात आहे. केवळ शोकसंदेश पाठवून किंवा मलमपट्टी करून हा प्रश्न सुटणारा नाही. ‘

शिक्षण सेवक’ या संकल्पनेचा पुनर्विचार करणे, शिक्षकांना अशैक्षणिक कामांतून पूर्णपणे मुक्त करणे, आणि ड्युटीवर असताना दुर्घटना घडल्यास त्यांच्या कुटुंबाला भक्कम आर्थिक सुरक्षा कवच देणे अत्यंत गरजेचे झाले आहे.

सुंदरम वांगसकर यांच्या वृद्ध आई-वडिलांचे अश्रू पुसण्यासाठी आणि भविष्यात कोणत्याही ‘सुंदरम’चा असा अकाली अंत टाळण्यासाठी सरकार आतातरी ठोस पावले उचलणार की नेहमीप्रमाणे या घटनेकडेही डोळेझाक करणार? हाच खरा मोठा प्रश्न आहे.​ भावपूर्ण श्रद्धांजली! 💐​