महाराष्ट्र ग्रामपंचायत खाते संहितेचा फॉर्म क्रमांक ६ हा ग्रामपंचायतीमधील खात्यांचे अचूक वर्गीकरण करण्यासाठी वापरला जातो. याला “Grampanchayat Folder Sample 6 Classified Register” असे म्हटले जाते.

ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर 3 आणि ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर 5 मध्ये दैनंदिन (तारखेनुसार) उत्पन्न आणि खर्चाची नोंद केली जाते, तर ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ६ सर्व व्यवहारांचे खात्यानुसार वर्गीकरण करतो आणि मासिक व वार्षिक सारांश तयार करतो.

या महत्त्वपूर्ण तांत्रिक फोल्डरबद्दल, प्रशासकीय नियमांसह, खाली एक सविस्तर, वापरण्यास सोपा मार्गदर्शक लेख दिला आहे.

ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ६: वर्गीकृत नोंदवही

Grampanchayat Folder Sample 6 Classified Register: ग्रामपंचायतीमध्ये दरवर्षी हजारो आर्थिक व्यवहार होतात. वर्षाच्या शेवटी, जर सरपंच किंवा ग्रामसभेला हे पाहायचे असेल की, “संपूर्ण वर्षासाठी केवळ घरभाड्यातून एकूण उत्पन्न किती होते?” किंवा “फक्त दिव्याच्या वीज बिलावर किती खर्च झाला?”, अशा प्रश्नांसाठी फॉर्म ३ (कॅश बुक) ची पाने उलटून प्रत्येक नोंदीची बेरीज करणे अशक्य होईल. ही समस्या सोडवण्यासाठी ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ६ वापरला जातो, ज्यामध्ये प्रत्येक विषयासाठी (शीर्षकासाठी) स्वतंत्र खाती ठेवली जातात.

ग्रामपंचायत फॉर्म क्रमांक ६ काय आहे?

ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ६ हे ग्रामपंचायतीचे “लेजर” आहे. बजेटमधील प्रत्येक कोड (कोड क्रमांक) किंवा विषयासाठी एक स्वतंत्र पान किंवा स्तंभ असतो.

संकलन वर्गीकरण: घरभाडे, पाणीभाडे, १५ वे वित्त आयोग, जमीनभाडे या सर्वांसाठी स्वतंत्र स्तंभ आहेत.

खर्च वर्गीकरण: मानधन, पगार, दिवा, रस्ता दुरुस्ती, स्वच्छता, या सर्वांसाठी स्वतंत्र स्तंभ आहेत.

कार्यपद्धती: समजा रमेशने १० जून रोजी घरभाडे म्हणून रु. २,५०० दिले. पहिली नोंद फॉर्म ३ (कॅश बुक) मध्ये दिनांकानुसार केली जाईल. यानंतर लगेचच ₹२,५०० ची रक्कम जोडली जाईल. फॉर्म ६ मध्ये ‘१००१: घरभाडे’ या शीर्षकाच्या स्वतंत्र रकान्यात ₹२,५०० ची नोंद केली जाईल.

ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ६ चा सामान्य नमुना

ही नोंद अशा प्रकारे मांडलेली आहे की प्रत्येक महिन्याचा एकूण सारांश स्पष्टपणे दिसेल. तिचा नमुना खालीलप्रमाणे आहे:

भाग १: पावत्यांचे वर्गीकरण

महिना (वर्ष २०२६)	एकूण जमा (नमुना ३ नुसार)	१००१: घरपट्टी व इतर कर	२०१०: पाणीपट्टी	३०४५: १५ वा वित्त आयोग	४०१०: इतर उत्पन्न / फी
एप्रिल	५,००,०००/-	५०,०००/-	२०,०००/-	४,००,०००/-	३०,०००/-
मे	६,५०,०००/-	७०,०००/-	३०,०००/-	५,००,०००/-	५०,०००/-
एकूण (प्रगतीशील बेरीज):	११,५०,०००/-	१,२०,०००/-	५०,०००/-	९,००,०००/-	८०,०००/-

भाग २: खर्च बाजूचे वर्गीकरण (Expenditure Classification)

महिना (वर्ष २०२६)	एकूण खर्च (नमुना ३ नुसार)	४००१: पगार व मानधन	५०२०: दिवाबत्ती व वीज	६०१०: रस्ते व गटार	७००५: कार्यालयीन खर्च
एप्रिल	३,००,०००/-	४०,०००/-	१५,०००/-	२,३०,०००/-	१५,०००/-
मे	४,२०,०००/-	४२,०००/-	१८,०००/-	३,४०,०००/-	२०,०००/-
एकूण (प्रगतीशील बेरीज):	७,२०,०००/-	८२,०००/-	३३,०००/-	५,७०,०००/-	३५,०००/-

प्रगतीशील एकूण म्हणजे काय?

ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ६ चे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याची ‘प्रगतीशील एकूण’ (प्रोग्रेसिव्ह टोटल). याचा अर्थ असा की, या महिन्याची एकूण रक्कम मागील महिन्याच्या एकूण रकमेत मिळवून पुढे नेली जाते.

उदाहरणार्थ, जर एप्रिलमध्ये भाडे रु. ५०,००० होते आणि मे मध्ये ते रु. ७०,००० होते, तर मे महिन्याच्या अखेरीस प्रगतीशील एकूण रक्कम रु. १,२०,००० होईल.

यामुळे ग्रामपंचायतीला वर्षातील कोणत्याही दिवशी, त्या विशिष्ट तारखेपर्यंत, एखाद्या विशिष्ट कामावर किती पैसे खर्च झाले आहेत हे एका क्षणात समजते.

ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ६ लिहिण्याचे नियम आणि महत्त्व

१. ग्रामपंचायत फॉर्म ३ शी जुळवणे: ग्रामपंचायत फॉर्म ६ मधील सर्व स्तंभांची एकूण बेरीज ही फॉर्म ३ (रोख वही) मधील त्या महिन्याच्या एकूण उत्पन्न आणि खर्चाशी तंतोतंत जुळली पाहिजे. त्यात एकही तफावत नसावी.

२. अर्थसंकल्पीय नियंत्रण: ग्रामसेवक आणि सरपंच हे तपासू शकतात की ग्रामपंचायत फॉर्म ६ च्या कोणत्याही शीर्षकाखालील खर्च, फॉर्म १ मध्ये मंजूर केलेल्या अर्थसंकल्पापेक्षा जास्त होत आहे की नाही. जर खर्च मर्यादेपेक्षा जास्त झाला, तर तात्काळ फॉर्म २ (पुनर्विनियोजन) वापरला जातो.

३. मासिक आणि वार्षिक विवरणपत्रे: मासिक प्रगती अहवाल आणि वार्षिक वित्तीय विवरणपत्र तयार करण्यासाठी फॉर्म ६ हा मुख्य आधार आहे, जे दर महिन्याला पंचायत समितीकडे सादर केले जातात.

ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ६ चे फायदे

तुलनात्मक अभ्यास करणे सोपे: चालू आर्थिक वर्षात कोणते स्रोत जास्त खर्च करत आहेत आणि कोणते कमी उत्पन्न मिळवत आहेत याचे विश्लेषण करणे सोपे होते.

लेखापरीक्षणासाठी अत्यंत लवचिक: सरकारी लेखापरीक्षक संपूर्ण वर्षाच्या नोंदींचे पुनरावलोकन करताना ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ६६ च्या सारांशाचा संदर्भ घेतात. यामुळे लेखापरीक्षण प्रक्रिया अधिक जलद आणि अचूक होते.

पारदर्शकता आणि नियोजन: गावाच्या आर्थिक व्यवहारांचा अचूक हिशोब (उदा. किती पाणी कर गोळा झाला आणि पाणीपुरवठा देखभालीवर किती खर्च झाला) ग्रामसभेला सादर करण्यासाठी हा फॉर्म खूप उपयुक्त आहे.

ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर 6 ची pdf हवी असल्यास whatsapp ग्रुप ला जॉईन व्हा.

निष्कर्ष

ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ६ वर्गीकृत नोंदवही (Grampanchayat Folder Sample 6 Classified Register) हा एक दस्तऐवज आहे, जो ग्रामपंचायतीच्या आर्थिक व्यवहारांची शिस्तबद्ध आणि पद्धतशीर नोंद ठेवतो. ही नोंदवही जमाखर्चाच्या विखुरलेल्या नोंदी एकत्र आणून त्यांचे योग्य वितरण करण्याचे कामही करते. ग्रामीण प्रशासनात पारदर्शकता राखण्यासाठी आणि काम अंदाजपत्रकानुसार होत आहे याची खात्री करण्यासाठी ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ६ चे व्यवस्थापन करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.