ग्रामपंचायतींना आपली गावे आत्मनिर्भर बनवण्यासाठी आणि विकसित करण्यासाठी आर्थिक निधीची आवश्यकता असते. हा निधी प्रामुख्याने दोन स्रोतांमधून येतो: सरकारकडून मिळणारे अनुदान आणि ग्रामपंचायतीद्वारे स्वतः गोळा केलेला स्थानिक कर (स्रोत महसूल).

महाराष्ट्र ग्रामपंचायत लेखा संहितेनुसार, गावातील लोकसंख्येवर कर आकारण्याच्या सर्व प्रक्रिया, अचूक नोंदी ठेवणे आणि वसुलीचा मागोवा घेणे यासाठी “Grampanchayat Model 9 Tax Demand Register Book” वापरली जाते.

या नमुना नोंदवहीमध्ये ग्रामपंचायतीच्या हद्दीतील प्रत्येक मालमत्ता मालकाचे उत्पन्नाचे ताळेपत्रक आणि आर्थिक इतिहास समाविष्ट असतो.

ग्रामपंचायत नमुना ९ नोंदवही म्हणजे काय?

महाराष्ट्र ग्रामपंचायत कर आणि शुल्क नियम, १९६० नुसार, प्रत्येक ग्रामपंचायतीला आपल्या अधिकारक्षेत्रातील मालमत्तांवर कर आकारण्याचा कायदेशीर अधिकार आहे.

सोप्या भाषेत: ग्रामपंचायत मॉडेल ९ रजिस्टर हे गावातील घरे, दुकाने आणि मोकळ्या जागांवर (मोकळे भूखंड) दरवर्षी आकारण्यात येणारा कर, मागील वर्षाची थकबाकी, या वर्षी देय असलेला कर आणि वसूल केलेली रक्कम यांची मालमत्तेनुसार तपशीलवार नोंद असते.

दरवर्षी अद्ययावत केल्या जाणाऱ्या या फॉर्मला स्थानिक भाषेत “कर नोंदवही” किंवा “कर मागणी नोंदवही” असेही म्हटले जाते.

ग्रामपंचायत नमुना ९ रजिस्टरची रचना

Grampanchayat Model 9 Tax Demand Register Book अतिशय तपशीलवार असून, त्यात मालमत्तेच्या वर्णनापासून ते अंतिम वसुलीपर्यंतचे सर्व स्तंभ समाविष्ट आहेत. यात प्रामुख्याने खालील माहितीचा समावेश असतो:

• भोगवटादार/मालकाचे नाव: ज्या व्यक्तीच्या नावावर मालमत्ता आहे, त्या व्यक्तीचे पूर्ण नाव.
• मालमत्ता क्रमांक (करनिर्धारण क्रमांक): गावातील घर किंवा भूखंडाचा विशिष्ट क्रमांक (उदा., घर क्रमांक १२५).
• मालमत्तेची माहिती: घर पक्के आहे की कच्चे, मजल्यांची संख्या, क्षेत्रफळ (माप आणि रुंदी), आणि वापर (निवासी किंवा व्यावसायिक).

तपशीलवार कर मागणी:

• मालमत्ता कर
• पाणी कर
• विद्युत कर
• आरोग्य/स्वच्छता कर
• थकबाकी: मागील वर्षांची थकबाकी.
• चालू मागणी: चालू आर्थिक वर्षासाठी आकारलेला नवीन कर.
• एकूण मागणी: थकबाकी + चालू मागणी.
• वसुलीची माहिती: कर भरल्याची तारीख, पावती क्रमांक (ग्रामपंचायत फॉर्म ७ किंवा ९ पावती), आणि भरलेली रक्कम.
• अंतिम शिल्लक: एकूण मागणीमधून रक्कम वजा केल्यानंतर शिल्लक राहिलेली रक्कम.

ग्रामपंचायत नमुना ९ मधील कर कसा निश्चित केला जातो?

ग्रामपंचायत नमुना ९ मध्ये नोंदवायचा कर ग्रामपंचायतीद्वारे स्वतः निश्चित केला जात नाही. यासाठी एक कायदेशीर प्रक्रिया आहे:

भाडेमूल्य किंवा भांडवली मूल्य: मालमत्तेचे वार्षिक मूल्य बांधकामाचा प्रकार (आरसीसी, पत्र्याचे घर, मातीचे घर) आणि तिचे क्षेत्रफळ यावर आधारित निश्चित केले जाते.

कर दर: ग्रामसभा आणि मासिक सभांमध्ये कायदेशीर चौकटीत राहून कर दर (टक्केवारी) निश्चित केला जातो.

दर चार वर्षांनी पुनर्मूल्यांकन: नियमांनुसार, दर चार वर्षांनी गावातील मालमत्तेचे पुनर्मूल्यांकन करून फॉर्म ९ ची मागणी वाढवली जाते किंवा बदलली जाते.

ग्रामपंचायत नमुना ९ चे प्रशासकीय आणि कायदेशीर महत्त्व

वसुली सूचना जारी करणे: जर एखादा नागरिक कर भरण्यास अयशस्वी ठरला, तर फॉर्म १० अंतर्गत ‘मागणी सूचना’ (Demand Notice) जारी करण्यासाठी फॉर्म ९ चा वापर केला जातो.

८-अ उतारा जारी करणे: नागरिकांना बँकेकडून कर्ज घेण्यासाठी किंवा मालमत्ता खरेदी-विक्री करण्यासाठी ‘फॉर्म ८’ (खाते उतारा) आवश्यक असतो. हा उतारा फॉर्म ९ मधील नोंदींवरून तयार केला जातो.

ग्राम विकास नियोजन: फॉर्म ९ मधील एकूण वार्षिक मागणीवरून ग्रामपंचायत स्वतःच्या निधीतून किती खर्च करू शकते हे ठरवले जाते (उदा. स्वच्छता, पथदिवे, तात्पुरती दुरुस्ती).

शासकीय पुरस्कार आणि श्रेणी: फॉर्म ९ नुसार ९०% ते १००% कर संकलन करणाऱ्या ग्रामपंचायतींना सरकारकडून विविध पुरस्कार आणि अतिरिक्त निधी मिळतो.

कर गणकाची अंदाजित रचना

कर कसे मोजले जातात हे समजून घेण्यासाठी, खालील सोपे गणिती उदाहरण विचारात घ्या:

• जर एका पक्क्या घराचे वार्षिक मूल्यांकन ₹10,000 असेल आणि ग्रामपंचायतीचे कर दर खालीलप्रमाणे असतील:
• घर कर: वार्षिक मूल्याच्या 6% = ₹600
• दिवा कर: वार्षिक मूल्याच्या 1% = ₹100
• पाणी कर (निश्चित दर): = ₹300
• चालू वर्षाची एकूण मागणी: 600 + 100 + 300 = ₹1,000

डिजिटल मूल्यांकन (ई-ग्राम स्वराज्य)

पूर्वी, या मोठ्या नोंदवह्या हाताने लिहाव्या लागत होत्या. आता, ‘महावितरण’ किंवा ‘ई-ग्राम स्वराज्य’ आणि ‘आपले सरकार’ पोर्टलच्या मदतीने, फॉर्म 9 पूर्णपणे डिजिटल झाला आहे. यामुळे एक संगणकीकृत डेटाबेस तयार होतो, नागरिकांना त्यांच्या कराची ‘मागणी पत्रे’ ऑनलाइन मिळवता येतात आणि ते घरबसल्या (UPI किंवा नेट बँकिंगद्वारे) कर भरू शकतात. एकदा कर भरला की, त्याची नोंद फॉर्म ९ मध्ये आपोआप होते.

ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर 9 ची pdf हवी असल्यास whatsapp ग्रुप ला जॉईन व्हा.

निष्कर्ष

ग्रामपंचायत नमुना ९ कर मागणी नोंदवही (Grampanchayat Model 9 Tax Demand Register Book) ही गावाच्या आर्थिक आत्मनिर्भरतेचा एक महत्त्वाचा आधारस्तंभ आहे. गावातील पाणी, रस्ते, आरोग्य आणि वीज यांसारख्या मूलभूत सुविधांचा दर्जा हा गावकऱ्यांनी वेळेवर कर भरण्यावर आणि ग्रामपंचायत प्रशासनाने मॉडेल ९ च्या नोंदी अचूक व अद्ययावत ठेवण्यावर अवलंबून असतो.