The complete history of the Kharsawan massacre : एक वेदनादायक आणि न ऐकलेला इतिहास
भारतीय इतिहासात, संपूर्ण जग नवीन वर्षाच्या उत्सवात मग्न असताना, १ जानेवारी हा दिवस झारखंडच्या आदिवासींसाठी शोक आणि हौतात्म्याचा दिवस आहे. १ जानेवारी १९४८ रोजी खरसावन (सेराईकेला-खरसावन जिल्हा) येथे घडलेल्या घटनेने मानवतेला हादरवून टाकले.
स्वतंत्र भारताचा ‘जालियांवाला बाग हत्याकांड’ म्हणून ओळखला जाणारा खरसावन हत्याकांड हा भारतीय इतिहासातील एक अतिशय हृदयस्पर्शी आणि महत्त्वाची घटना आहे. ही घटना १ जानेवारी १९४८ रोजी झारखंड (तेव्हाचा बिहार) येथील खरसावन येथील हाट मैदानात घडली.
Table of Contents
The complete history of the Kharsawan massacre : खरसावन हत्याकांड
या घटनेशी संबंधित महत्त्वाचे तपशील येथे आहेत:
📅 घटनेची पार्श्वभूमी
- तारीख: १ जानेवारी १९४८ (जेव्हा संपूर्ण देश स्वातंत्र्याचे पहिले नवीन वर्ष साजरे करत होता).
- * कारण: सराईकेला आणि खरसावन सारखी संस्थाने ओडिशामध्ये विलीन करण्याचा निर्णय घेण्यात आला होता. स्थानिक आदिवासी समुदायांनी या विलीनीकरणाला विरोध केला आणि वेगळ्या झारखंड राज्याची मागणी केली.
- * गर्दी: आदिवासी नेते जयपाल सिंग मुंडा यांच्या आवाहनावरून, सुमारे ५०,००० आदिवासी खरसावनमधील हाट मैदानावर निषेध करण्यासाठी जमले.
🔫 काय झाले?
- त्या दिवशी खरसावनचे पोलिस छावणीत रूपांतर झाले. कोणतीही पूर्वसूचना न देता, ओडिशा लष्करी पोलिसांनी निःशस्त्र जमावावर अंदाधुंद गोळीबार केला.
- * गोळीबार सुमारे ३० मिनिटे चालला.
- * समाजवादी नेते राम मनोहर लोहिया यांनी या घटनेची तुलना जालियनवाला बागेशी केली आणि त्याला “खरसावनचे रक्तपात” म्हटले.
🕯️ मृतांची संख्या
- शहीदांची नेमकी संख्या वादग्रस्त राहिली आहे:
- * अधिकृत आकडेवारी: ओडिशा सरकारने फक्त ३५ जणांच्या मृत्यूची पुष्टी केली.
- * इतर स्रोत: अनेक इतिहासकार आणि प्रत्यक्षदर्शींच्या मते, मृतांची संख्या शेकडो ते २००० पर्यंत असू शकते.
- * असे म्हटले जाते की मृतदेह जवळच्या विहिरीत टाकण्यात आले आणि जखमींना वैद्यकीय उपचार नाकारण्यात आले.
🏛️ महत्त्व आणि सन्मान
आजही, झारखंडमध्ये दरवर्षी १ जानेवारी हा दिवस शोक आणि श्रद्धांजली म्हणून साजरा केला जातो. खरसावनमध्ये एक शहीद स्मारक बांधण्यात आले आहे, जिथे राज्याचे मुख्यमंत्री आणि इतर नेते शहीदांना श्रद्धांजली वाहण्यासाठी येतात.
- > विशेष: आजही, खरसावनचे लोक १ जानेवारी रोजी नवीन वर्ष साजरे करत नाहीत, तर त्याऐवजी त्यांच्या पूर्वजांच्या हौतात्म्याचे स्मरण करतात.
- > या घटनेशी किंवा त्यानंतरच्या राजकीय परिणामाशी संबंधित असलेल्या कोणत्याही विशिष्ट नेत्यांबद्दल तुम्हाला अधिक जाणून घ्यायचे आहे का?
पार्श्वभूमी: वाद काय होता?
भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर, संस्थानांचे विलीनीकरण करण्याची प्रक्रिया सुरू होती. खरसावन हे एक स्वतंत्र संस्थान होते. खरसावनचे ओरिसा (आता ओडिशा) (The complete history of the Kharsawan massacre ) राज्यात विलीनीकरण करण्याचा निर्णय झाला तेव्हा वाद सुरू झाला.
स्थानिक आदिवासी आणि झारखंड चळवळीतील नेत्यांनी या निर्णयाला विरोध केला. त्यांनी खरसावन बिहारमध्ये (ज्याचा झारखंड त्यावेळी एक भाग होता) समाविष्ट करण्याची किंवा वेगळे झारखंड राज्य निर्माण करण्याची मागणी केली.
- १ जानेवारी १९४८ च्या त्या काळोख्या दुपारी विलीनीकरणाच्या निषेधार्थ, आदिवासींनी खरसावनच्या हाट मैदानावर एक मोठी जाहीर सभा आयोजित केली.
- गर्दीचा आकार:
- सुमारे ३०,००० ते ५०,००० आदिवासी पारंपारिक शस्त्रे घेऊन आले.
- प्रमुख नेते:
- आदिवासी नेते जयपाल सिंह मुंडा हे मेळाव्याला संबोधित करणार होते, परंतु मोठ्या गर्दीमुळे आणि पोलिसांच्या नाकेबंदीमुळे ते पोहोचू शकले नाहीत.
- तणाव:
- गर्दी वाढत असताना, तेथे तैनात असलेल्या ओरिसा लष्करी पोलिसांनी निदर्शकांना रोखण्याचा प्रयत्न केला. परिस्थिती लवकरच तणावपूर्ण बनली.
अंदाधुंद गोळीबार आणि हत्याकांड : The complete history of the Kharsawan massacre
कोणतीही पूर्वसूचना न देता, ओरिसा पोलिसांनी निशस्त्र आदिवासींवर त्यांच्या स्टेनगनने गोळीबार केला. हाट मैदानाभोवती एक घेराबंदी करण्यात आली, ज्यामुळे लोक पळून जाऊ शकले नाहीत.
- विहिरीत मृतदेह:
- अनेक लोकांनी आपले प्राण वाचवण्यासाठी जवळच्या विहिरीत उड्या मारल्या. असे म्हटले जाते की विहीर मृतदेहांनी भरलेली होती.
- मृतांची संख्या:
- अधिकृत आकडेवारीनुसार मृतांची संख्या खूपच कमी आहे (अंदाजे ३५), परंतु लोककथा आणि इतिहासकार असे सूचित करतात की या हत्याकांडात शेकडो ते हजारो लोक शहीद झाले.
खरसावनला ‘जालियांवाला बाग‘ का म्हणतात?
राम मनोहर लोहिया यांनी या घटनेची तुलना पंजाबमधील जालियांवाला बाग हत्याकांडाशी केली. ज्याप्रमाणे ब्रिटिशांनी निशस्त्र भारतीयांवर गोळीबार केला होता, त्याचप्रमाणे स्वतंत्र भारतातील एका राज्य सरकारच्या (ओरिसा) पोलिसांनी स्वतःच्या नागरिकांचे रक्त सांडले होते.
परिणाम आणि परिणाम
या गोळीबारामुळे व्यापक निदर्शने झाली. शेवटी, केंद्र सरकारला हस्तक्षेप करावा लागला.
- * खरसावन आणि सरायकेला ओरिसापासून वेगळे झाले आणि बिहारमध्ये पुन्हा विलीन झाले.
- * या घटनेने झारखंड राज्य चळवळीचा पाया आणखी मजबूत केला.
आजही, दरवर्षी १ जानेवारी रोजी झारखंडचे मुख्यमंत्री ( The complete history of the Kharsawan massacre ) आणि इतर नेते खरसावन येथील ‘शहीद स्थळ’ ला श्रद्धांजली वाहण्यासाठी भेट देतात.
निष्कर्ष
खरसावन गोळीबाराची घटना केवळ राजकीय वाद नव्हती, तर आदिवासी लोकांनी त्यांच्या जमिनी आणि ओळखीचे रक्षण करण्यासाठी केलेल्या बलिदानाचा कळस होता. हा इतिहास आपल्याला आठवण करून देतो की लोकशाहीमध्ये सार्वजनिक आवाज दाबण्याचे परिणाम किती विनाशकारी असू शकतात. ( The complete history of the Kharsawan massacre )
१. खरसावन गोळीबाराची घटना काय आहे?
स्वतंत्र भारतातील ही एक दुःखद घटना आहे, जी “स्वतंत्र भारताचा जालियांवाला बाग” म्हणून ओळखली जाते. १ जानेवारी १९४८ रोजी झारखंडमधील खरसावन येथे (The complete history of the Kharsawan massacre) ओडिशा लष्करी पोलिसांनी वेगळ्या राज्याची मागणी करणाऱ्या निहत्था आदिवासींवर अंदाधुंद गोळीबार केला.
२. ही घटना केव्हा आणि कुठे घडली?
तारीख: १ जानेवारी १९४८ (नवीन वर्षाचा दिवस). ठिकाण: खरसावनचे हात मैदान (सध्याचे सरायकेला-खरसावन जिल्हा, झारखंड) ( The complete history of the Kharsawan massacre)
३. आदिवासी समुदाय कशाविरुद्ध निषेध करत होते?
आदिवासी सेरायकेला आणि खरसावन या संस्थानांचे ओडिशा (ओरिसा) राज्यात विलीनीकरण करण्याच्या निर्णयाविरुद्ध होते. त्यांना हे भाग बिहारमध्ये समाविष्ट करायचे होते किंवा झारखंडचे वेगळे राज्य निर्माण करायचे होते.
४. या चळवळीचे नेतृत्व कोणी केले?
आदिवासी महासभेचे नेते जयपाल सिंह मुंडा यांनी मुख्य नेतृत्व केले. गोळीबाराच्या वेळी ते उपस्थित नसले तरी, त्यांच्या आवाहनावर हजारो लोक जमले होते.
५. गोळीबारात किती लोक मृत्युमुखी पडले?
अधिकृत आकडेवारी: तत्कालीन ओडिशा सरकारने फक्त ३५ जणांच्या मृत्यूची पुष्टी केली. अंदाजे आकडेवारी: स्थानिक आणि इतिहासकारांच्या मते (जसे की पी.के. देव), मृतांची संख्या शेकडो ते २००० पर्यंत असू शकते.
६. या घटनेला ‘जालियांवाला बाग‘ का म्हणतात?
कारण, जालियांवाला बागेप्रमाणेच, येथेही कुंपण असलेल्या शेतात कोणत्याही पूर्वसूचनेशिवाय निहत्था जमावावर गोळीबार करण्यात आला. समाजवादी नेते डॉ. राम मनोहर लोहिया यांनी त्याची तुलना जालियांवाला बागेशी केली.
७. या गोळीबाराचा परिणाम काय झाला?
मोठ्या सार्वजनिक निषेध आणि हत्याकांडानंतर, सरायकेला आणि खरसावन ओडिशामध्ये विलीन करण्याचा निर्णय उलटवण्यात आला. अखेर, मे १९४८ मध्ये, हे भाग बिहारमध्ये (आता झारखंडचा भाग) समाविष्ट करण्यात आले.
८. आज हा दिवस कसा लक्षात ठेवला जातो?
दरवर्षी १ जानेवारी हा दिवस झारखंडमध्ये ‘शहीद दिन’ म्हणून साजरा केला जातो. खरसावन येथील शहीद स्मारकात लोक श्रद्धांजली वाहतात. येथील आदिवासी समुदायासाठी हा दिवस उत्सवाचा नाही तर शोक आणि संकल्पाचा आहे.
