Birsa Munda Vihir Anudan Yojana In Marathi: नमस्कार, शेतकरी मित्रांनो! आज आपण बिरसा मुंडा कृषी क्रांती योजने अंतर्गत राबविण्यात येणाऱ्या ‘नवीन विहीर योजने‘ची (महाडीबीटी मार्फत) संपूर्ण माहिती घेणार आहोत. मित्रांनो, जर तुम्हाला बिरसा मुंडा नवीन विहीर योजनेचा लाभ घ्यायचा असेल, तर हा लेख तुमच्यासाठी खूप उपयुक्त ठरेल. त्यामुळे, कृपया हा संपूर्ण लेख काळजीपूर्वक वाचा.

या लेखात, आम्ही Birsa Munda नवीन विहीर योजनेशी संबंधित सर्व महत्त्वाच्या प्रश्नांची उत्तरे देऊ, ज्यामध्ये तिची उद्दिष्ट्ये, लाभार्थी निवडण्यासाठी पात्रता निकष, अनुदानाची रक्कम, अर्ज कुठे करायचा, आवश्यक कागदपत्रे, अंमलबजावणी प्रक्रिया आणि या योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट यांचा समावेश आहे.

बिरसा मुंडा नवीन विहीर अनुदान योजना

हवामान बदलाचे प्रतिकूल परिणाम राज्याच्या कृषी क्षेत्रावर स्पष्टपणे दिसून येत आहेत. ‘हवामान बदलावरील राज्य कृती योजने’नुसार, भविष्यात या परिणामांची व्याप्ती आणि तीव्रता आणखी वाढू शकते. गेल्या अनेक वर्षांपासून, आदिवासी भागातील शेतकरी दुष्काळासारख्या परिस्थितीचा सामना करत आहेत, ज्यामुळे भूजल साठे आणि जमिनीचे आरोग्य या दोन्हींवर प्रतिकूल परिणाम झाला आहे. परिणामी, कृषी पिकांचे उत्पादन सातत्याने घटत आहे.

शिवाय, तापी, गोदावरी, पूर्णा नदीचे खोरे जल साठा कमी असल्यामुळे, शेतीसाठी सिंचनाच्या संधी मोठ्या प्रमाणात मर्यादित होतात. हे स्पष्ट आहे की या कठीण परिस्थितीचा वनजमीन भाडेकरू तसेच लहान आणि अल्पभूधारक शेतकऱ्यांच्या कृषी उत्पन्नावर प्रतिकूल परिणाम होत आहे. याच परिस्थितीला तोंड देण्यासाठी, राज्यभरात बिरसा मुंडा कृषी क्रांती योजना (Birsa Munda Vihir Anudan Yojana In Marathi) हा प्रकल्प सुरू करण्यात आला आहे.

बिरसा मुंडा नवीन विहीर योजनेची उद्दिष्ट्ये

या योजनेचे प्राथमिक उद्दिष्ट, बिरसा मुंडा कृषी क्रांती योजने अंतर्गत समाविष्ट असलेल्या गावांच्या समूहांमध्ये राहणाऱ्या वनजमीन भाडेकरूंना, तसेच लहान आणि अल्पभूधारक शेतकऱ्यांना, हवामान बदलामुळे निर्माण झालेल्या आव्हानात्मक परिस्थितीशी जुळवून घेण्यास सक्षम करणे हे आहे. या योजनेचा उद्देश संरक्षक सिंचन सुविधा स्थापित करणे आणि पीक उत्पादन वाढवणे हा आहे.

बिरसा मुंडा नवीन विहीर अनुदान योजनेअंतर्गत लाभार्थ्यांसाठी निवड निकष आणि पात्रता

या प्रकल्पांतर्गत निवडलेल्या गावांमधील लाभार्थ्यांची निवड आणि लाभ प्रदान, ग्राम बिरसा मुंडा कृषी क्रांती योजना समितीने मंजूर केलेल्या खालील प्राधान्यक्रमानुसार केले जातील:

• वनजमीन भाडेपट्टेदार, अल्पभूधारक आणि लहान शेतकरी, त्यानंतर अनुसूचित जमातीचे शेतकरी (यात अनुसूचित जमातीच्या महिला आणि दिव्यांग अनुसूचित जमातीच्या शेतकऱ्यांचा समावेश आहे).
• नवीन विहीर बांधण्यासाठी, एकूण जमिनीचे क्षेत्रफळ ०.४० हेक्टरपेक्षा जास्त असणे आवश्यक आहे.
• या योजनेअंतर्गत, ज्या शेतकऱ्यांकडे सध्या कायमस्वरूपी सिंचन सुविधा नाहीत, त्यांना प्राधान्य दिले जाईल.
• ज्या शेतकऱ्यांनी यापूर्वी या योजनेचा लाभ घेतला आहे, ते पुढील मदतीसाठी पात्र असणार नाहीत.
• लाभार्थ्यांची निवड करताना, प्रस्तावित नवीन विहीर आणि पिण्याच्या पाण्याचा कोणताही विद्यमान सार्वजनिक स्रोत यांच्यातील अंतर १०० मीटरपेक्षा जास्त असल्याची खात्री करणे आवश्यक आहे.
• महाराष्ट्र भूजल अधिनियम, २००९ नुसार, प्रस्तावित नवीन विहीर आणि इतर कोणतीही विद्यमान विहीर (पिण्याच्या पाण्याच्या स्रोतांना वगळून) यांच्यातील अंतर १५० मीटरपेक्षा जास्त असणे आवश्यक आहे.
• गावातील एकूण सिंचन विहिरींची घनता—विद्यमान आणि प्रस्तावित दोन्ही विहिरींसह—शेतीयोग्य जमिनीच्या प्रति चौरस किलोमीटर ८ विहिरींपेक्षा कमी असावी.
• ग्राम बिरसा मुंडा कृषी क्रांती योजना समितीने मंजूर केलेल्या लाभार्थी विहिरींसाठी जागा निवडण्याकरिता, भूजल सर्वेक्षण आणि विकास संस्थेच्या वरिष्ठ भूगर्भशास्त्रज्ञाने दिलेले ‘पाणी उपलब्धता प्रमाणपत्र’ अनिवार्य आहे.
• भूजल सर्वेक्षण आणि विकास संस्थेकडून ‘पाणी उपलब्धता प्रमाणपत्र’ मिळवणे ही एक पूर्वअट आहे.
• ‘अतिशोषित’ आणि ‘शोषित’ पाणलोट क्षेत्रांमध्ये नवीन विहिरींच्या बांधकामास सक्त मनाई आहे.
• नवीन विहीर खोदण्याशी संबंधित काम आणि इतर आवश्यक बाबी पूर्ण करण्यासाठी कमाल एक वर्षाचा कालावधी दिला जाईल.

नवीन विहिरीसाठी योग्य किंवा अयोग्य जागा निश्चित करण्यासाठी मार्गदर्शक तत्त्वे –

अ. नवीन विहिरीसाठी योग्य जागा:

दोन प्रवाहांच्या संगमावर असलेली कोणतीही जागा, जिथे वरची माती किमान ३० सेंटिमीटर जाड असेल आणि त्याखालील मऊ खडक किंवा मुरूम (क्षीण झालेला खडक) यांचा थर किमान ५ मीटर जाड असेल.

नदी किंवा प्रवाहाजवळच्या उथळ गाळाच्या प्रदेशातील जागा, विशेषतः अशा ठिकाणी जिथे मातीचा पोत वाळू, खडी आणि तत्सम पदार्थांचे मिश्रण आहे.

भौगोलिकदृष्ट्या सखल भाग (खळगा) जिथे वरची माती किमान ३० सेंटीमीटर जाड आहे आणि जिथे मुरूम (अपक्षरित खडक) किमान ५ मीटर खोलीपर्यंत पसरलेला आहे. ओढा किंवा कालव्यालगतच्या उंच जमिनीवर योग्य जागा मिळू शकते; तथापि, ही उंच जागा चिकणमातीची नसावी, कारण त्यामुळे पाणी जमिनीत मुरण्यास अडथळा येतो.

दाट वनस्पती आणि हिरवीगार पाने असलेली ठिकाणे आदर्श असतात.

नवीन विहिरीसाठी योग्य जागा जुन्या नदीच्या प्रवाहालगत असू शकते, विशेषतः अशा ठिकाणी जिथे वाळू, गाळ आणि खडीचे थर आहेत; अशा ठिकाणी नवीन विहीर बांधली पाहिजे.

नदी किंवा ओढ्याच्या तीव्र वळणाच्या आतील भाग सहसा नवीन विहिरीसाठी एक आदर्श जागा असते; अशा ठिकाणी विहीर बांधली पाहिजे.

कोणतीही जागा जिथे अचानक ओलावा जाणवतो किंवा सतत ओलावा असल्याची चिन्हे दिसतात, ती नवीन विहिरीसाठी योग्य जागा असू शकते.

ब. नवीन विहिरीसाठी अयोग्य जागा

ज्या ठिकाणी जमिनीच्या पृष्ठभागाच्या अगदी खाली घन खडक सुरू होतो, ती ठिकाणे या कामासाठी योग्य नाहीत.

डोंगराळ प्रदेश, तसेच पर्वताच्या पायथ्यापासून सुमारे १०० मीटर अंतरापर्यंतचा परिसर नवीन विहीर बांधण्यासाठी योग्य नाही.

ज्या भागात मुरूम (दगडमातीची माती) किंवा मऊ खडकाच्या थराची खोली 8 मीटरपेक्षा कमी आहे, तो भाग या कामासाठी योग्य नाही.

ज्या भागात सामान्य मातीच्या थराची जाडी साधारणपणे ५० सेंटीमीटरपेक्षा कमी आहे, तो भाग या कामासाठी योग्य नाही.

खारट माती किंवा खारट पाणी असलेले भाग नवीन विहीर बांधण्यासाठी योग्य नाहीत.

बिरसा मुंडा कृषी क्रांती योजनेअंतर्गत नवीन विहिरीसाठी किती अनुदान उपलब्ध आहे?

बिरसा मुंडा नवीन विहीर योजना प्रकल्पांतर्गत, नवीन जलसाठा संरचनांच्या—विशेषतः, नवीन विहिरींच्या बांधकामासाठी १००% अनुदान दिले जाते. हे अनुदान खालीलप्रमाणे दोन टप्प्यांत वितरित केले जाते:

• टप्पा १: विहीर खोदकाम पूर्ण झाल्यावर—ज्यामध्ये मंजूर अंदाजपत्रकानुसार संपूर्ण खोदकामाचा खर्च समाविष्ट आहे.
• टप्पा २: विहीर खोदकाम आणि बांधकाम दोन्ही पूर्ण झाल्यावर—ज्यामध्ये मंजूर अंदाजपत्रकानुसार उर्वरित रक्कम समाविष्ट आहे.
• १००% अनुदान—एकूण ₹4,००,०००—लाभार्थ्याच्या आधार कार्डशी जोडलेल्या बँक खात्यात थेट जमा केले जाते.

बिरसा मुंडा नवीन विहीर अनुदानासाठी आवश्यक कागदपत्रे –

• ७/१२ उतारा
• ८-अ प्रमाणपत्र
• वनजमीन भाडेपट्टा प्रमाणपत्र
• शेतकरी ओळखपत्र

बिरसा मुंडा नवीन विहीर अनुदानासाठी अर्ज कुठे करावा –

पात्र आणि इच्छुक शेतकऱ्यांनी बिरसा मुंडा कृषी क्रांती योजनेच्या अधिकृत वेबसाइट—https://mahadbt.maharashtra.gov.in —वर नोंदणी करून ऑनलाइन अर्ज करावा आणि आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करावीत.

बिरसा मुंडा योजनेच्या अर्ज करण्या पूर्वी आपल्या जवळच्या तालुका कृषी कार्यालय ला भेट द्या. किंवा कृषी सहाय्यक यांच्याशी भेट घ्या. मगच बिरसा मुंडा नवीन विहीर योजनाचा ऑनलाइन फॉर्म भरा. आपल्या माहिती साठी कृषी कार्यालय च्या whatsapp ग्रुप शी जोडा.