महाराष्ट्र ग्रामपंचायत लेखा संहितेनुसार, ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ५ हा एक महत्त्वाचा दस्तऐवज आहे जो ग्रामपंचायतीच्या दैनंदिन आर्थिक व्यवहारांवर योग्य नियंत्रण ठेवतो. याला “Grampanchayat office sample 5 General cash book” म्हटले जाते.

फॉर्म क्रमांक ३ मध्ये सर्व प्राप्ती आणि खर्चांची प्राथमिक नोंद ठेवली जाते, तर ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ५ सर्वसाधारण रोख वही चा मुख्य उद्देश ग्रामपंचायतीच्या हातात असलेली दैनंदिन रोख रक्कम आणि बँकेत जमा झालेल्या रकमेचा ताळमेळ घालणे हा आहे.

खाली ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ५ सर्वसाधारण रोख वही बद्दल एक सविस्तर, कायदेशीर आणि मार्गदर्शक लेख दिला आहे.

ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ५ सर्वसाधारण रोख वही,

ग्रामपंचायत स्तरावर विविध स्रोतांकडून (जसे की घरभाडे, पाणीपट्टी आणि प्रमाणपत्र शुल्क) दररोज रोख रक्कम गोळा केली जाते. ही जमा केलेली रोख रक्कम, बँकेतील ठेवी, काढलेली रक्कम आणि चेकद्वारे किंवा ऑनलाइन (पीएफएमएस/ई-ग्रामस्वराज) भरलेली बिले यांची दैनंदिन अचूक शिल्लक आहे, म्हणजेच एक सामान्य रोख नोंद.

ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ५ काय आहे?

Grampanchayat office sample 5 General cash book ही मुख्य नोंदवही आहे, जी ग्रामपंचायतीच्या तिजोरीतील (तिजोरी/रोख पेटी) प्रत्यक्ष रोख शिल्लक आणि विविध बँक खात्यांमधील शिल्लक दर्शवते.

महत्त्वाचे नियम: प्रत्येक दिवसाच्या कामाच्या शेवटी (दिवस बंद करताना), ग्रामसेवकाने फॉर्म ५ नुसार असलेली रोख शिल्लक (हातातील रोख रक्कम) आणि तिजोरीतील प्रत्यक्ष नोटा व नाणी यांची जुळवणी करणे आवश्यक आहे. यात एका रुपयाचाही फरक नसावा.

ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ५ चे प्रमुख स्तंभ

हा ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ५ इतर कोणत्याही साध्या रोख वहीसारखा नाही; यात रोख आणि बँक असे दोन स्वतंत्र विभाग आहेत. याचा अर्थ असा की, बँकेचे व्यवहार आणि रोख रकमेचे व्यवहार कधीही एकत्र सादर केले जात नाहीत.

मांडणी साधारणपणे अशी असते:

डावे पान: पावत्या

तारीख	पावती क्र. / तपशील	संकेतांक	रोख खाते (Cash) रक्कम रु.	बँक खाते (Bank) रक्कम रु.	एकूण (Total)
०१/०६/२०२६	सुरुवातीची शिल्लक (Opening)	–	५,०००/-	१०,५०,०००/-	१०,५५,०००/-
०२/०६/२०२६	दैनिक कर वसुली (रोख गोळा)	१००१	८,५००/-	–	८,५००/-
०२/०६/२०२६	बँकेत रोख जमा केली (Contra)	–	–	८,५००/-	८,५००/-

उजवे पान: खर्च बाजू (Payments)

तारीख	व्हाऊचर क्र. / तपशील	संकेतांक	रोख खाते (Cash) रक्कम रु.	बँक खाते (Bank) रक्कम रु.	एकूण (Total)
०३/०६/२०२६	व्हॉ. १४: स्टेशनरी खरेदी (रोख)	७००५	२,०००/-	–	२,०००/-
०४/०६/२०२६	व्हॉ. १५: कंत्राटदार बिल (चेक/ऑनलाईन)	६०१०	–	५०,०००/-	५०,०००/-
०४/०६/२०२६	अंतिम शिल्लक (Closing Balance)	–	११,५००/-	१०,०८,५००/-	१०,२०,०००/-

(टीप: ‘बँकेत रोख रक्कम जमा करणे’ किंवा ‘बँकेतून रोख रक्कम काढणे’ या व्यवहाराला ‘कॉन्ट्रा एंट्री’ (contra entry) म्हणतात, जी दोन्ही बाजूंनी नोंदवणे आवश्यक आहे.)

सर्वसाधारण रोख वही ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ५ सांभाळण्यासाठी कठोर नियम

१. रोख रकमेची मर्यादा: नियमांनुसार, ग्रामपंचायत आपल्या खजिन्यात एका विशिष्ट रकमेपेक्षा (उदा., रु. ५,००० किंवा रु. १०,०००) जास्त रोख रक्कम ठेवू शकत नाही. कोणतीही अतिरिक्त रोख रक्कम दुसऱ्या दिवशी ग्रामपंचायतीच्या अधिकृत बँक खात्यात जमा करणे आवश्यक आहे.

२. सरपंच आणि ग्रामसेवकांकडून पडताळणी: प्रत्येक महिन्याच्या किंवा आठवड्याच्या शेवटी, सरपंचांनी स्वतः खजिन्यातील रोख रक्कम मोजून नोंदवहीवर सही करणे आवश्यक आहे, जेणेकरून ती रक्कम फॉर्म ५ मध्ये नमूद केलेल्या शिलकीशी जुळते याची पुष्टी होईल, म्हणजेच रोख रक्कम प्रत्यक्षात मोजली गेली आहे आणि ती अचूक आढळली आहे.

३. बँक ताळमेळ: फॉर्म ५ मध्ये नमूद केलेल्या बँक खात्यातील शिलकेचा ताळमेळ दरमहा मूळ बँक पासबुकमधील शिलकेसोबत करणे आवश्यक आहे. बँकेने कापलेले कोणतेही शुल्क किंवा दिलेले व्याज तात्काळ नोंदवले पाहिजे.

ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ५ चे महत्त्व आणि फायदे

आर्थिक गैरव्यवहार टाळते: रोख शिलकेची गणना दररोज केली जात असल्यामुळे, ग्रामपंचायतीच्या निधीचा वैयक्तिक कारणांसाठी वापर करणे किंवा निधीचा गैरवापर करणे अशक्य होते.

दैनंदिन आर्थिक स्थिती सुस्पष्ट करते: आजच्या तारखेनुसार ग्रामपंचायतीकडे खर्चासाठी किती तरल रोख रक्कम (तात्काळ उपलब्ध पैसा) उपलब्ध आहे, हे समजण्यास फॉर्म ५ सरपंचांना त्वरित मदत करतो.

डिजिटल पारदर्शकता (ई-ग्राम स्वराज्य): सध्याच्या नियमांनुसार, फॉर्म ५ मधील सर्व ऑनलाइन आणि बँक व्यवहार थेट केंद्र सरकारच्या ई-ग्राम स्वराज्य प्रणालीशी जोडलेले आहेत, त्यामुळे बँकेतून पैसे डेबिट होताच, त्याची नोंद येथे आपोआप अद्ययावत होते.

लेखापरीक्षणातील महत्त्व: शासकीय लेखापरीक्षक (ऑडिटर्स) फॉर्म ५ आणि बँक स्टेटमेंटची तुलना करून प्रत्येक आर्थिक व्यवहाराची पडताळणी करतात.

ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर 5 ची pdf हवी असल्यास whatsapp ग्रुप ला जॉईन व्हा.

निष्कर्ष

ग्रामपंचायत दप्तर नमुना नंबर ५ सर्वसाधारण रोकड पुस्तक (Grampanchayat office sample 5 General cash book) ग्रामपंचायतीच्या निधीचे संरक्षण करते. हा नमुना, गावकर म्हणून गोळा केलेल्या रोख रकमेची, बँकेतील सुरक्षित ठेवीपासून ते विकासकामांसाठी योग्य व्यक्तीला वितरित करण्यापर्यंतची एक अचूक नोंद आहे. गावाचे विकास प्रशासन स्वच्छ आणि भ्रष्टाचारमुक्त ठेवण्यासाठी या पुस्तकाचे योग्य व्यवस्थापन अत्यंत महत्त्वाचे आहे.