G RAM G – ग्रामीण महाराष्ट्र आणि भारतातील रोजगाराची हमी देणारी एक महत्त्वाची योजना म्हणजे महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजना (What is G RAM G?). जी राम जी योजनाचा उद्देश गरीब आणि बेरोजगार ग्रामीण कुटुंबांना रोजगार उपलब्ध करून देणे हा आहे.
G RAM G काय आहे?
- पूर्ण नाव: महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजना (G RAM G)
- प्रारंभ दिनांक: २ फेब्रुवारी २००६
- कायदेशीर: जी राम जी योजना ही भारत सरकारची एक कायदेशीर योजना आहे, जी “G RAM G कायदा, 2026” अंतर्गत लागू करण्यात आली आहे.
- उद्दिष्ट: ग्रामीण भागातील कोणत्याही इच्छुक कुटुंबाला दरवर्षी 125 दिवसांचे मजुरीचे काम उपलब्ध करून देणे.
जी राम जी योजना (G RAM G Scheme) हा ग्रामीण भागातील गरीब कुटुंबांना हमीयुक्त मजुरीचा रोजगार देण्यासाठी तयार केलेला G RAM G योजना एक सामाजिक कल्याणकारी उपक्रम आहे. मूळतः १९७२ मध्ये नंतर २००५ मध्ये महाराष्ट्रात सुरू झालेल्या या मॉडेलने देशव्यापी महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी कायद्याला (MGNREGA) आता सध्याच्या चा घडीला G RAM G योजना म्हणून प्रेरणा दिली, जो ग्रामीण प्रौढांना दरवर्षी किमान 125 दिवसांच्या अकुशल शारीरिक कामाची हमी देतो.
प्रमुख वैशिष्ट्ये:
- हमीयुक्त काम: ज्या ग्रामीण भागातील गरीब कुटुंबातील प्रौढ सदस्य अकुशल कामासाठी 125 दिवस म्हणून स्वेच्छेने पुढे येतात, त्यांना प्रत्येक आर्थिक वर्षात किमान १२५ दिवसांच्या शारीरिक मजुरीच्या रोजगाराची संधी दिली जाते.
- कालमर्यादेची तरतूद: जी राम जी योजना मध्ये अर्ज केल्यापासून १५ दिवसांच्या आत काम उपलब्ध करून देणे आवश्यक आहे; अन्यथा, G RAM G चा बेरोजगारी भत्ता कायद्यानुसार अनिवार्य आहे.
- थेट लाभ हस्तांतरण: मजुरी थेट जी राम जी योजनाच्या जॉब कार्ड मध्ये कामगाराच्या सत्यापित लिंक असेलेला बँक किंवा पोस्ट ऑफिस खात्यात जमा केली जाते.
- मालमत्ता निर्मिती: जी राम जी योजना हिजलसंधारण संरचना, ग्रामीण रस्ते, वयक्तिक बांधकाम आणि वृक्षारोपण प्रकल्पांसारख्या टिकाऊ सार्वजनिक आणि वैयक्तिक ग्रामीण मालमत्तांच्या निर्मितीवर लक्ष केंद्रित करते.
- पात्रता आणि अर्ज: ग्रामीण भागात राहणारा प्रत्येक नागरिक १८ वर्षे किंवा त्याहून अधिक वयाचा नागरिक.
- जॉब कार्ड:जी राम जी योजना जॉब कार्ड मिळवण्यासाठी अर्जदारांनी त्यांच्या स्थानिक ग्रामपंचायतीकडे मूलभूत आधार ओळखपत्र आणि नोंदणी विनंती सादर करणे आवश्यक आहे.
पात्र कोण?
- गाव रहिवासी ओळखपत्र (बीपीएल किंवा सर्वसाधारण) असणे.
- वय १८ वर्षांपेक्षा जास्त असणे.
- शारीरिक श्रमाचे काम करण्याची इच्छा असणे.
- जॉब कार्ड असणे आवश्यक आहे.
जॉब कार्ड म्हणजे काय?
- हे एक सरकारी ओळखपत्र आहे. यामध्ये काम करू इच्छिणाऱ्या कुटुंबातील सदस्यांची नावे असतात.
- तुमच्याकडे जॉब कार्ड नसल्यास, तुम्ही ग्रामपंचायतीकडे अर्ज करून ते (विनामूल्य) मिळवू शकता.
- त्यामध्ये कामाची नोंद, उपस्थिती, मिळालेले वेतन इत्यादींचा तपशील असतो.
हे देखील वाचा : G RAM G Job Card Apply
योजना अंतर्गत कोणती कामे उपलब्ध आहेत?
१. शेततळे खोदणे
२. नाल्यांचे बांधकाम/दुरुस्ती
३. वृक्षारोपण
४. कृषी सिंचनाची कामे
५. रस्त्यांची सुधारणा (कच्चे रस्ते)
६. सांडपाण्याचा निचरा
७. जलसंधारण
८. जमिनीवरील रस्ते
९. कंपोस्ट खड्डे
१०. ग्रामपंचायत कार्यालयांचे बांधकाम, इत्यादी.
मजुरी आणि मोबदला
- सध्या (२०२४-२५), महाराष्ट्रात जी राम जी योजनासाठी रोजंदारी ₹२८० ते ₹३२० पर्यंत आहे.
- पैसे थेट बँक खात्यात जमा केले जातात (थेट लाभ हस्तांतरण).
- काम मिळाल्यापासून १५ दिवसांच्या आत पैसे देणे बंधनकारक आहे.
जी राम जी योजनाचे प्रमुख हक्क आणि हमी
- १५ दिवसांच्या आत काम न मिळाल्यास, बेरोजगारी भत्ता दिला जातो.
- कामासाठी निश्चित दराने मोबदला देणे.
- हजेरी, मोबदला आणि नोंदी ठेवणे.
- ग्रामसेवक, गट विकास अधिकारी (BDO), जिल्हाधिकारी, लोकशाही दिन, टोल-फ्री क्रमांक.
याची अंमलबजावणी कोण करते?
- ग्रामपंचायत – कामाची निवड, उपस्थिती.
- ग्रामसेवक/तलाठी – पर्यवेक्षण.
- गट विकास अधिकारी (BDO) – प्रगतीचा आढावा.
- जिल्हाधिकारी/मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) – निधीचे वितरण आणि नियंत्रण.
G RAM G विषयी ऑनलाइन माहिती
- वेबसाइट: nrega.nic.in
- तुम्ही तुमचा जॉब कार्ड क्रमांक टाकून कामाचा तपशील, मिळालेली रक्कम, उपस्थिती अहवाल, गावातील कामे, अंदाजपत्रक इत्यादी पाहू शकता.
- जी राम जी योजना मधील व्यत्यय/समस्या
- बनावट उपस्थिती.
- वेळेवर मोबदला न मिळणे.
- काही “नावे” कोणतेही काम न करता पैसे घेतात.
- ग्रामपंचायतीच्या भ्रष्ट व्यवस्थापनामुळे कामाची चुकीची निवड होते.
जी राम जी योजना अंतर्गत काम कसे सुरू होते?
- ग्रामसभेत कामाचा प्रस्ताव अंतिम केला जातो (उदा., नाला खोदणे).
- ग्रामपंचायत तहसील/बीडीओकडे प्रस्ताव पाठवते.
- कामास मंजुरी मिळाल्यानंतर, जॉब कार्ड धारकांना आमंत्रित केले जाते.
- मजुरी आणि साहित्याचा अंदाजपत्रक तयार केला जातो.
- कामास सुरुवात होते – यासाठी हजेरी, मस्टर रोल आणि फोटो रेकॉर्ड आवश्यक असतात.
- काम पूर्ण झाल्यावर, कामाची मोजणी केली जाते आणि नोंदींची पडताळणी केली जाते.
- डीबीटीद्वारे कामगाराच्या खात्यात पैसे हस्तांतरित केले जातात.
महत्त्वाचे हेल्पलाइन क्रमांक
- जी राम जी योजना टोल फ्री: १८००-१११-५५५
- महाराष्ट्र राज्यस्तरीय तक्रार निवारण अधिकारी: जिल्हा पंचायत/तहसील कार्यालय.
G RAM G संबंधित महत्त्वाचे कायदे आणि नियम
जी राम जी योजना कायदा, २००५ हा भारतातील पहिला कायदा आहे जो ग्रामीण रोजगारासाठी कायदेशीर हक्क प्रदान करतो.
- १. कलम ३ (१): प्रत्येक कुटुंबाला दरवर्षी १०० दिवसांच्या मजुरीची हमी दिली जाते.
- २. कलम ६: केंद्र सरकार मजुरीचा दर निश्चित करते.
- ३. अनुसूची I आणि II: कामाचे स्वरूप, मजुरी-सामग्री गुणोत्तर इत्यादी निर्दिष्ट करा.
