डॉ. हिरा पावरा यांना गौरव फाऊंडेशन शिरपूरच्या वतीने सेवाव्रती पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. कोडीदच्या आदिवासी भागातील या तरुण डॉक्टरांच्या सिकल सेल मुक्ती अभियान, HPV लसीकरण जनजागृती, गरोदर मातांची सेवा आणि समाजसेवेची ही खास दखल. शिरपूर-धुळे-नंदुरबारच्या आदिवासी समाजासाठी प्रेरणादायी कथा. वाचा पूर्ण लेख!
आज कुठल्याही कोपर्यात एखाद्या खऱ्या सेवाव्रतीची चाहुल लागली की मन आपसूक तिकडे वळते. असाच एक सुगंधी हिरा आम्हाला सापडला – डॉ. हिरा पावरा! गौरव फाऊंडेशन, शिरपूर (जि. धुळे) यांच्या वतीने त्यांच्या सर्वसमावेशक कार्याची दखल घेत “सेवाव्रती पुरस्कार” प्रदान करण्यात आला. हा पुरस्कार केवळ एक सत्कार नव्हता; तो एका आदिवासी झोपडीतून डॉक्टर बनलेल्या तरुणाच्या तळमळीचा, मेहनतीचा आणि निःस्वार्थ सेवेचा गौरव होता.
कोडीद गाव, शिरपूर तालुका. इथल्या माळरानावर, झोपड्यांमध्ये वाढलेला हिरालाल पावरा. शेतकरी कुटुंबात जन्म. आजूबाजूला गरीबी, आजार आणि आदिवासी बांधवांच्या वेदना रोज पाहत. पण या मुलाने कधी हार मानली नाही. प्रतिकूल परिस्थितीला तोंड देत वैद्यकीय शिक्षण पूर्ण केले आणि परत आपल्या गावाकडे वळले. आज तो समुदाय आरोग्य अधिकारी म्हणून काम करतो. पण त्याचे काम केवळ क्लिनिकपुरते मर्यादित नाही. तो झोपडीत जाऊन सेवा देतो, आग लागली तर मदत करतो, सिकल सेलसारख्या आजाराविरुद्ध लढा देतो आणि तरुण पिढीला प्रेरणा देतो.
गौरव फाऊंडेशनचे संस्थापक अध्यक्ष, ज्येष्ठ साहित्यिक आणि विचारवंत श्री. एम.के. भामरेबापू यांनी या पुरस्काराबद्दल अतिशय हृदयस्पर्शी शब्दांत लिहिले आहे. ते म्हणतात,
“जगात सर्वात सुगंधी फूल जर कोणते असेल, तर ते म्हणजे किर्तीचे फूल! ते कुठेही कानाकोपर्यात असले तरी त्याचा सुगंध चोहीकडे दरवळत असतो… आज आमचे गौरव फाऊंडेशनने अशाच एका कोडीद नावाच्या आदिवासी भागातल्या खाणीतील सुगंधीत हिरा शोधून त्याच्या कार्याला वंदन करण्यासाठी गेलो होतो.”
हा पुरस्कार न बोलवता, डॉक्टरांच्या घरी जाऊन, गावकऱ्यांसमोर देण्यात आला. हा फक्त औपचारिक कार्यक्रम नव्हता; हा एक संदेश होता – की खरी सेवा ही निःस्वार्थ, तळमळीची आणि मुळापासून सुरू होते.
डॉ. हिरा पावरा कोण आहेत आणि त्यांचे कार्य कसे आहे?
डॉ. हिरा पावरा हे फक्त एक डॉक्टर नाहीत; ते एका संपूर्ण आदिवासी समाजाचे आरोग्य रक्षक आहेत. धुळे-नंदुरबार भागात सिकल सेल अॅनिमिया हा मोठा समस्या आहे. हा अनुवांशिक रक्तविकार आदिवासी समाजात जास्त प्रमाणात आढळतो. डॉ. हिरा यांनी यावर मोठ्या प्रमाणात काम केले आहे. जानेवारी २०२६ मध्ये ३३व्या आदिवासी सांस्कृतिक एकता महासम्मेलनात (चैनपूर, नेपानगर, मध्य प्रदेश) त्यांनी आणि आरोग्य सेविका संगीता पवार यांनी आदिवासी समाजाला सिकल सेल मुक्तीसाठी आवाहन दिले.
त्याचबरोबर टाटा स्टील फाउंडेशनच्या ‘संवाद-२०२५’ कार्यक्रमात झारखंडच्या टाटानगर येथे त्यांनी, डॉ. विजयसिंग पवार आणि डॉ. जितेंद्र भंडारी यांच्यासोबत राष्ट्रीय स्तरावर सिकल सेलवर व्याख्यान दिले. महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश, गुजरात, झारखंडसह इतर राज्यांतील आदिवासी रुग्णांसाठी हा संदेश होता – “आम्ही सज्ज आहोत, तुम्हीही सहभागी व्हा!”
याशिवाय ते प्राथमिक आरोग्य केंद्र बोराडी अंतर्गत कोडीद आरोग्यवर्धिनी उपकेंद्रात HPV लसीकरण जनजागृती करतात. गर्भाशयमुखाच्या कर्करोगाविरुद्ध राष्ट्रीय मोहिमेत ते मातृभाषेत लोकांना समजावतात. गरोदर मातांची तपासणी, बालकांचे आरोग्य, मानव विकास मिशन – सगळ्यात ते सक्रिय आहेत. एकदा शिरपूर तालुक्यातील उमरपाडा येथे गहूच्या ढिगाऱ्याला आग लागली तेव्हा डॉ. हिरा यांनी तातडीने मदत केली. “आम्ही डॉक्टर आहोत, रुग्णांचे दुखणे दूर करणे हे काम आहे, पण समाजातील संकट दूर करणे हेही तितकेच महत्त्वाचे आहे,” असे त्यांनी सांगितले.
त्यांच्या लग्नातही त्यांनी १०% आहेर Tribal Talent Search Foundation ला दिला होता. हीच ती नम्रता आणि दातृत्व आहे जी आजच्या तरुण पिढीत दुर्मीळ झाली आहे.
गौरव फाऊंडेशनचा सेवाव्रती पुरस्कार – एक वेगळा दृष्टिकोन
गौरव फाऊंडेशन शिरपूर हे केवळ पुरस्कार देणारी संस्था नाही. ही संस्था भारतीय संस्कृतीचे बुरुज – प्रेम, माणुसकी, सेवा, शालीनता – जपणारी आहे. भामरेबापू म्हणतात, “मुळातच माळरानावर स्वकर्तृत्वाने फुलणारी फुले व तोडक्या-मोडक्या मांडवाचा आधार घेत सरसर्वर चढणाऱ्या वेलींसारखी प्रगती करणारी मुले मला आवडतात.” डॉ. हिरा पावरा हे तेच उदाहरण आहेत.
पुरस्कार समारोहात गावकऱ्यांसमोर हा सत्कार झाला. कोडीदच्या आदिवासी भागात जाऊन, न बोलवता सेवा देणाऱ्या डॉक्टरला गौरव. हा पुरस्कार काही हजार रुपयांचा नव्हता; हा प्रेरणेचा पुरस्कार होता. “सेवेची ही ईवलीसी ज्योत आम्ही प्रज्वलित करत असतो, ज्योतसे ज्योत जगाते चलो, प्रेम की गंगा बहाते चलो,” असा संदेश भामरेबापू देतात.
नवीन अपडेट आणि प्रेरणा
२०२६ पर्यंत डॉ. हिरा पावरा यांचे कार्य आणखी विस्तारले आहे. ते JAYS (जय आदिवासी युवा शक्ति) महाराष्ट्रचे उपाध्यक्ष म्हणूनही काम करतात. सिकल सेल अभियान राज्यस्तरावर जोरात सुरू आहे आणि त्यात त्यांचा सक्रिय सहभाग आहे. HPV लसीकरण मोहीमेत कोडीदसारख्या छोट्या उपकेंद्रातही ते नियमित जागरूकता करत आहेत. शासनाच्या मानव विकास मिशनमध्ये गरोदर महिलांच्या तपासणीत त्यांचा वाटा मोठा आहे.
हा पुरस्कार फक्त डॉ. हिरा पावरा यांच्यासाठी नाही; तो सर्व आदिवासी तरुण डॉक्टरांसाठी प्रेरणा आहे. धुळे-नंदुरबारसारख्या भागात जिथे डॉक्टर कमी आहेत, तिथे स्वतः आदिवासी समाजातून डॉक्टर घडतात आणि परत सेवा देतात, ही आशेची किरण आहे.
Related Posts: “आदिवासी डॉक्टरांची प्रेरणादायी कहाणी”, “सिकल सेल मुक्त महाराष्ट्र” इ.
FAQ (वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न)
१. डॉ. हिरा पावरा यांना सेवाव्रती पुरस्कार कशासाठी मिळाला?
त्यांच्या सर्वसमावेशक सेवेसाठी – सिकल सेल जनजागृती, HPV लसीकरण, गरोदर माता-बालक सेवा, आग-दुर्घटना मदत आणि आदिवासी समाजासाठी निःस्वार्थ काम.
२. गौरव फाऊंडेशन कोणती संस्था आहे?
शिरपूर, धुळे येथील संस्था. संस्थापक एम.के. भामरेबापू. सामाजिक, सांस्कृतिक आणि सेवाभावी कार्य करते.
३. सिकल सेल अॅनिमिया म्हणजे काय?
अनुवांशिक रक्तविकार. आदिवासी भागात जास्त. डॉ. हिरा पावरा यांच्यासारखे डॉक्टर जनजागृती आणि उपचारात सक्रिय आहेत.
४. पुरस्कार समारोह कुठे झाला?
कोडीद गावात, ग्रामपंचायत कार्यालयात, गावकऱ्यांसमोर.
५. या पुरस्काराचा तरुण पिढीवर काय परिणाम होईल?
अनेक तरुणांना प्रेरणा मिळेल की प्रतिकूल परिस्थितीतही सेवा देता येते.
Conclusion (उपसंहार):
डॉ. हिरा पावरा यांच्यासारखे तरुण जेव्हा पुढे येतात, तेव्हा आमचे हात बळकट होतात. भामरेबापू म्हणतात तसे, “सामाजिक परिस्थिती दोलायमान होत असताना अशी तरुण पिढीच तिला सावरेल.” हा सेवाव्रती पुरस्कार केवळ सन्मान नाही, तर एक वचन आहे – सेवा अव्याहतपणे चालू ठेवण्याचे. कोडीदच्या माळरानावर उगवलेला हा हिरा आता चोहीकडे सुगंध पसरवत आहे. तुम्हीही या सुगंधाची चाहुल घ्या, प्रेरणा घ्या आणि आपल्या भागात सेवा करा.
“सब्र करो बंदे, एक दिन जोहरी आता है… असली हिरे को जानता है और उसे तरासता भी है!” — © एम.के. भामरेबापू, संस्थापक अध्यक्ष, गौरव फाऊंडेशन, शिरपूर.
