डिजिटल शेतीशाळा २०२६: नाशिकसह महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी कृषी विभागाची मोफत ऑनलाइन क्रांती!
Digital Shetishala 2026 Nashik Maharashtra : नाशिकसह महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी कृषी विभागाची मोफत ऑनलाइन क्रांती! संपूर्ण वेळापत्रक, फायदे, कसे जॉईन करावे आणि खरीप हंगामापूर्वीची ‘गेम चेंजर’ माहिती.
नमस्कार शेतकरी बांधवांनो आणि बहिणींनो! मी नाशिकच्या ग्रामीण भागात राहणारा एक साधा शेतकरी-लेखक म्हणून आज तुमच्यासमोर आणखी एक खास गोष्ट घेऊन आलोय. लोकमतच्या ६ एप्रिल २०२६ च्या अंकात जे बातमी आली होती, ती तुम्ही बहुतेक वाचली असेल – “कृषी विभागातर्फे शेतकऱ्यांसाठी ‘डिजिटल शेतीशाळा’ सुरू”.
डिजिटल शेतीशाळा म्हणजे नेमके काय? (पारंपरिक शेतीशाळेपासून ते डिजिटल क्रांतीपर्यंतचा प्रवास)
आधीच्या काळात शेतीशाळा म्हणजे शेतात बसून तज्ज्ञांकडून प्रत्यक्ष शिकणे. २०१९-२० पासून कृषी विभागाने “शेतकऱ्यांची शेतीशाळा” ही संकल्पना राबवली. एका गावात एक गट, एक पिक, एक होस्ट शेतकरी – असे ३३% महिला गटांसह शेतीशाळा घेतल्या जायच्या. पण समस्या? फक्त ५०-१०० शेतकरी सहभागी होऊ शकत. हवामान बदल, अनिश्चित पाऊस, गारपीट, दुष्काळ – या सगळ्यामुळे पारंपरिक पद्धती अपुरी पडत होती.
म्हणून २०२६ मध्ये नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प (PoCRA/Maha PoCRA) आणि पाणी फाउंडेशन यांच्या सहकार्याने कृषी विभागाने “डिजिटल शेतीशाळा” सुरू केली. हे Zoom + YouTube लाइव्ह माध्यमातून राज्यभरातील लाखो शेतकऱ्यांना एकाच वेळी घरबसल्या शिकवणारी मोफत शाळा आहे. पहिली सत्र १ एप्रिल २०२६ ला झाली आणि हजारो शेतकऱ्यांनी (काही रिपोर्ट्सनुसार ८५,०००+) सहभाग घेतला. सध्या (७ एप्रिल २०२६) दुसऱ्या सत्राची तयारी जोरात आहे!
उद्देश एकच: शेतीचा उत्पादन खर्च २०-४०% कमी करणे + प्रतिकूल हवामानातही १५-२५% जास्त उत्पादन मिळवणे.
२०२६ चे ४ विशेष डिजिटल शेतीशाळा – पूर्ण वेळापत्रक आणि प्रत्येक सत्रात काय शिकवले जाईल (खोल विश्लेषण)
सर्व सत्रे सायंकाळी ७:३० वाजता सुरू होतात. प्रसारण: कृषी विभाग, PoCRA, पाणी फाउंडेशन आणि उमेद यांच्या YouTube चॅनेलवर.
सत्र क्र. तारीख (२०२६)
मुख्य विषय, तुम्हाला काय मिळेल.
१
१ एप्रिल
पेरणीपूर्व तंत्रज्ञान
बेड तयार करणे, बेडवर टोकन/दिब्बलिंग, शून्य/कमी मशागत, आंतरपीक, बीज उगवण तपासणी, बीजप्रक्रिया
२
८ एप्रिल
जैविक व नैसर्गिक निविष्ठा उत्पादन
बीजामृत, जीवामृत, लिंबोळी अर्क, दशपर्णी अर्क, ट्रायकोडर्मा तयार करणे व वापर
३
१५ एप्रिल
एकात्मिक कीड व्यवस्थापन
सापळा पिके, पक्षी थांबे, चिकट सापळे, मित्र किडे संवर्धन, नैसर्गिक अर्कांचा वापर
४
२२ एप्रिल
भात शेतीसाठी सुधारित तंत्र
डीएसआर (थेट पेरणी), श्री पद्धत, यांत्रिक रोपण
सत्र १ (पेरणीपूर्व – १ एप्रिल): यात बेड बनवण्याची BBF (Broad Bed Furrow) पद्धत शिकवली जाते. पारंपरिक नांगरणीऐवजी बेडवर बी टोकणे म्हणजे पाणी ३०% वाचते, तण कमी होतात आणि मुळे मजबूत होतात. नाशिकच्या कांदा-द्राक्ष शेतकऱ्यांसाठी हे सोयाबीन/मका/कापूस पिकांसाठी ‘गेम चेंजर’ आहे. मी स्वतः गेल्या वर्षी BBF वापरून सोयाबीनमध्ये १८% जास्त उत्पादन घेतले – खर्च मात्र २५% कमी!
सत्र २ (जैविक निविष्ठा – ८ एप्रिल): घरीच बीजामृत-जीवामृत कसे बनवायचे? फक्त १०-१५ दिवसांत तयार होते. केमिकल खतांऐवजी यांचा वापर केला तर मातीची सुपिकता वाढते आणि पाण्याची गरज २०% कमी होते. नाशिकच्या डोंगराळ भागात जिथे पाणी टंचाई आहे, तिथे हे सोन्यासारखे आहे.
सत्र ३ (कीड व्यवस्थापन): रासायनिक कीटकनाशकांऐवजी सापळा पिके (ट्रॅप क्रॉप) आणि पक्षी थांबे (बर्ड पर्च) वापरून ४०-५०% खर्च वाचवता येतो. मित्र किडे (लेडी बग, स्पायडर) वाचवणे हे नैसर्गिक संतुलन आहे.
सत्र ४ (भात): डीएसआर पद्धतीने भात पेरणी म्हणजे रोपणाचा खर्च ७०% कमी + पाणी ३०-४०% वाचते. श्री पद्धत (System of Rice Intensification) मध्ये प्रत्येक रोप २५x२५ सेमी अंतर ठेवून २०-३०% जास्त उत्पादन मिळते.
नाशिकच्या शेतकऱ्यांसाठी खास फायदे आणि अनुभव
नाशिक हा द्राक्ष, कांदा, ऊस, सोयाबीन, मका यांचा जिल्हा. या शेतीशाळा खरीप पिकांसाठी (सोयाबीन, कापूस, भात, मका) डायरेक्ट लागू पडतात. मी नाशिकच्या काही शेतकरी मित्रांशी बोललो – पहिल्या सत्रानंतर अनेकांनी BBF बेड तयार करण्यास सुरुवात केली. एका शेतकऱ्याने सांगितले, “१ एकरात १२०० रुपयांचे इंधन वाचले!”
हवामान अनिश्चिततेत (२०२५ च्या गारपीटीसारखे) हे तंत्रज्ञान ‘इन्शुरन्स’ सारखे काम करते. शिवाय, AgriStack Farmer ID, Mahavistar App आणि Maha Agri-AI Policy २०२५-२९ शी जोडले जाणार असल्याने भविष्यात AI-आधारित सल्लाही मिळेल.
कसे सहभागी व्हावे? (स्टेप-बाय-स्टेप)
- १. पाणी फाउंडेशनचा YouTube चॅनेल (youtube.com/@graminbatmya-1) सबस्क्राईब करा.
- २. WhatsApp चॅनेल जॉईन करा: https://whatsapp.com/channel/0029VaD9CRHE50UdEO2B2Z1U (लिंक उपलब्ध).
- ३. Telegram: https://t.me/Syojna
- ४. प्रत्येक सत्राचे लाइव्ह लिंक WhatsApp वर येईल. प्रश्न विचारता येतील!
रेकॉर्डिंग नंतरही उपलब्ध राहते – म्हणजे कधीही पाहता येते.
FAQ – Digital Shetishala 2026 Nashik Maharashtra
१. ही शेतीशाळा मोफत आहे का?
होय, पूर्णपणे मोफत. कोणतेही रजिस्ट्रेशन फी नाही.
२. स्मार्टफोन नसेल तर?
YouTube वर मोबाइल किंवा कॉम्प्युटरवर पाहता येते. गावात कॉमन सेंटरमध्ये गटाने पाहा.
३. नाशिकसाठी वेगळे सत्र आहे का?
नाही, राज्यव्यापी आहे. पण नाशिक कृषी विभाग कार्यालयाशी संपर्क साधा – ते स्थानिक गट तयार करतात.
४. खर्च किती कमी होईल?
अंदाजे २०-४०% (निविष्ठा + कीटकनाशक + इंधन). पहिल्या वर्षी १०-१५% उत्पादन वाढ अपेक्षित.
५. भविष्यात आणखी सत्रे येतील का?
होय! ही फक्त खरीपपूर्व विशेष सत्रे आहेत. पाणी फाउंडेशन नियमित डिजिटल शेतीशाळा चालवते.
हे देखील वाचा : “खरीप २०२६ पेरणी टिप्स”,
“AgriStack Farmer ID कसे काढावे”.
निष्कर्ष: ही शाळा तुमच्या शेतीचे भविष्य बदलणारी आहे!
शेतकरी बांधवांनो, ८ एप्रिलला दुसऱ्या सत्रात नक्की सामील व्हा. ही फक्त शाळा नाही, तर स्वावलंबी शेतीचा नवा अध्याय आहे. हवामान बदलाला तोंड देऊनही नफा कमावण्याची ही संधी आहे. मी स्वतः प्रत्येक सत्र पाहणार आहे आणि माझ्या शेतात लागू करणार आहे. तुम्हीही करा!
जॉईन करा, Digital Shetishala 2026 Nashik Maharashtra शिका आणि शेअर करा. तुमचा अनुभव कमेंटमध्ये लिहा – पुढच्या लेखात मी तुमच्या यशोगाथा मांडेन!
