How to File an Online RTI Application: मित्रांनो, आजकाल आपण प्रत्येक गोष्टीसाठी ऑनलाइन उपायांचा शोध घेत असतो. परंतु जेव्हा सरकारी कामे, कागदपत्रे किंवा गोपनीय माहितीचा विषय येतो, तेव्हा “RTI Online :: ऑनलाइन RTI माहिती प्रणाली” हे आपले सर्वात शक्तिशाली हत्यार ठरते. मी स्वतः गेल्या ५ वर्षांत २० हून अधिक RTI अर्ज दाखल केले आहेत—ज्यामध्ये पासपोर्ट मिळण्यास होणाऱ्या विलंबाबाबतच्या तक्रारींपासून ते आयकर विभागाकडून नोंदी (Records) मिळवण्याच्या विनंत्यांपर्यंत विविध बाबींचा समावेश आहे.
“RTI Online : ऑनलाइन RTI माहिती प्रणाली” म्हणजे नक्की काय?
“RTI Online :: ऑनलाइन RTI माहिती प्रणाली” हे भारत सरकारचे अधिकृत पोर्टल आहे (https://rtionline.gov.in/). या पोर्टलद्वारे, तुम्ही केंद्र सरकारची विविध मंत्रालये, विभाग आणि सार्वजनिक प्राधिकरणांकडे ऑनलाइन RTI अर्ज आणि ‘प्रथम अपील’ (First Appeals) दाखल करू शकता.
हे कोणासाठी आहे? केवळ आणि केवळ भारतीय नागरिकांसाठी.
हे कोणासाठी *नाही*?
राज्य सरकारच्या विभागांसाठी (उदाहरणार्थ, महाराष्ट्र सरकारशी संबंधित कामांसाठी तुम्हाला एका वेगळ्या पोर्टलचा वापर करावा लागेल). जर तुम्ही चुकून चुकीच्या प्राधिकरणाकडे अर्ज दाखल केला, तर तो अर्ज तुम्हाला परत पाठवला जाईल—आणि अशा वेळी भरलेली रक्कम (शुल्क) परत मिळत नाही!
२०२६ मधील नवीन अपडेट:
केंद्रीय माहिती आयोगाने (CIC) त्यांचे ‘द्वितीय अपील’ (Second Appeal) पोर्टल थेट “How to File an Online RTI Application” सोबत एकात्मिक (Integrated) केले आहे. आता, तुम्ही तुमचा ‘प्रथम अपील’ क्रमांक, ईमेल पत्ता आणि तारीख एकदा प्रविष्ट केली की, ही प्रणाली आपोआप सर्व संबंधित तपशील मिळवते— ज्यामुळे संपूर्ण प्रक्रिया अत्यंत वेगवान झाली आहे!
हे पोर्टल केवळ ₹१० इतक्या नाममात्र शुल्कात माहितीची विनंती करणे सुलभ करते (BPL—दारिद्र्यरेषेखालील—गटातील नागरिकांसाठी ही सेवा पूर्णपणे मोफत आहे). माहितीला ३० दिवसांच्या आत प्रतिसाद देणे अनिवार्य आहे; तसे करण्यात कसूर झाल्यास, PIO (सार्वजनिक माहिती अधिकारी) वर दंड आकारला जातो!
RTI Online चे ५ प्रमुख फायदे (जे तुम्हाला इतरत्र कुठेही मिळणार नाहीत)
- घरबसल्या अवघ्या २ मिनिटांत अर्ज करा – टपाल, स्पीड पोस्ट किंवा कार्यालयात प्रत्यक्ष भेट देण्याची कोणतीही आवश्यकता नाही.
- रिअल-टाइम SMS + ईमेल सूचना – तुमच्या अर्जाची स्थिती कधीही, कुठेही तपासा.
- एकाच वेळी अनेक CPIOs पर्यंत पोहोच – एकच अर्ज ४-५ वेगवेगळ्या विभागांपर्यंत पोहोचतो आणि प्रत्येक विभागाकडून एक अद्वितीय संदर्भ क्रमांक (Reference Number) तयार केला जातो.
- BPL नागरिकांसाठी १००% मोफत – फक्त तुमचे BPL कार्ड अपलोड करा.
दुसऱ्या अपीलासाठी एक “सुवर्ण दुवा” (Golden Link) – २०२६ मध्ये सादर करण्यात आलेल्या एका नवीन एकात्मिक प्रणालीमुळे (Integration) दुसऱ्या अपीलाची प्रक्रिया ५०% अधिक वेगवान झाली आहे.
RTI Online :: ‘How to File an Online RTI Application, विनंती कशी दाखल करावी?
1. पोर्टल उघडा → https://rtionline.gov.in/
2. “Submit Request” (विनंती सादर करा) वर क्लिक करा.
- 3. मार्गदर्शक तत्त्वे वाचा, “I have read and understood the above guidelines” (मी वरील मार्गदर्शक तत्त्वे वाचली असून ती मला समजली आहेत) असे नमूद असलेल्या चौकटीवर (Box) खूण करा आणि “Submit” वर क्लिक करा.
- 4. फॉर्म भरा (★ चिन्हाने दर्शविलेली रकाने भरणे अनिवार्य आहे):
मंत्रालय/विभाग निवडा (उदा. परराष्ट्र मंत्रालय).
- तुमचे नाव, पत्ता, मोबाईल क्रमांक (SMS सूचनांसाठी आवश्यक) आणि ईमेल पत्ता प्रविष्ट करा.
- तुम्ही BPL श्रेणीतील आहात का? (होय असल्यास, तुमच्या BPL कार्डची PDF प्रत अपलोड करा – आकार १ MB पर्यंत).
- तुमच्या RTI विनंतीचा मजकूर (३००० अक्षरांपर्यंत) प्रविष्ट करा, किंवा तो एक पूरक दस्तऐवज म्हणून PDF स्वरूपात अपलोड करा.
प्रो-टीप (एक अद्वितीय वैशिष्ट्य): मजकूर प्रविष्ट करताना, केवळ खालील अक्षरांचा वापर करा: A-Z, 0-9, आणि , . – _ () / @ : & ? \ %. जर तुमच्या विनंतीतील मजकूर अक्षरांच्या मर्यादेपेक्षा जास्त असेल, तर त्याऐवजी एक PDF दस्तऐवज तयार करा आणि तो अपलोड करा.
शुल्क भरा → ₹१० (इंटरनेट बँकिंग / क्रेडिट/डेबिट कार्ड / UPI / RuPay द्वारे).
- शुल्क भरल्यानंतर – तुम्हाला एक अद्वितीय नोंदणी क्रमांक (Registration Number) प्राप्त होईल (उदा. DOP&T/R/E/26/XXXXX). तुम्हाला ईमेल आणि SMS द्वारे देखील याची पुष्टी (Confirmation) मिळेल. जर तुम्हाला २४ ते ४८ तासांच्या आत तुमचा नोंदणी क्रमांक (Registration Number) मिळाला नाही, तर तुमच्या व्यवहाराचे तपशील helprtionline-dopt@nic.in या पत्त्यावर पाठवा – मी स्वतः एकदा असे केले होते आणि मला माझा नोंदणी क्रमांक अवघ्या १२ तासांतच मिळाला होता!
How to File an Online RTI Application Fee, टाइमलाइन आणि अतिरिक्त माहितीचा तपशील
| प्रकार | फी (Fee) | टाइमलाइन (Timeline) | महत्त्वाची टीप |
| मुख्य RTI अर्ज | ₹१० | ३० दिवस | दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) अर्जदारांसाठी पूर्णपणे मोफत. |
| अतिरिक्त माहिती फी | PIO सांगेल | १५ दिवसांत पेमेंट | प्रती पान ₹२ किंवा सीडी/डिस्कसाठी अतिरिक्त शुल्क. पेमेंट ‘स्टेटस’ मध्ये दिसेल. |
| पहिले अपील | ₹० | ३० दिवस | ३० दिवसांत माहिती न मिळाल्यास किंवा चुकीची मिळाल्यास. पूर्णपणे मोफत! |
| दुसरे अपील (CIC/SIC) | ₹० | ९० दिवस | केंद्रीय/राज्य माहिती आयोगाकडे. नवीन इंटिग्रेशनमुळे प्रक्रिया आता सोपी झाली आहे. |
प्रो टिप: मोबाइल नंबर दिला असल्यास SMS येत राहतात. जर ट्रान्स्फर झाला तर नवीन नंबर वापरा – मी एकदा ३ नंबर मिळाले होते!
How to File an Online RTI Application Status कसा तपासावा?
जर तुम्ही ऑनलाइन अर्ज केला असेल, तर स्टेटस तपासणे आता खूपच सोपे आहे. खालील टेबलमधील स्टेप्स फॉलो करा:
| स्टेप क्र. | कृती (Action) | काय आवश्यक आहे? |
| १ | अधिकृत वेबसाइटवर ‘View Status’ वर क्लिक करा. | इंटरनेट कनेक्शन व ब्राउझर. |
| २ | तुमचा Registration Number टाका. | अर्जाच्या वेळी मिळालेला १५ अंकी क्रमांक. |
| ३ | तुमचा ईमेल आयडी आणि Captcha भरा. | जो ईमेल अर्जात वापरला आहे तोच. |
| ४ | ‘Show’ किंवा ‘Submit’ बटनावर क्लिक करा. | तुमचा अर्जाचा सध्याचा स्टेटस समोर दिसेल. |
पहिले अपील आणि दुसरे अपील कसे दाखल करावे?
पहिले अपील सादर करा → मूळ नोंदणी क्रमांक प्रविष्ट करा → कारण निवडा → मजकूर लिहा (३००० अक्षरे) → सादर करा (विनामूल्य). २०२६ विशेष: दुसऱ्या अपीलासाठी, CIC पोर्टलवर फक्त ‘RTI Online’ चा पहिला अपील क्रमांक प्रविष्ट करा – प्रणाली (System) आपोआप माहिती मिळवते. यामुळे १०-१५ दिवसांचा वेळ वाचतो!
इतरांनी न लिहिलेल्या काही खास टिप्स.
प्रभावी प्रश्न कसे लिहावेत? “मला माहिती द्या,” असे लिहिण्याऐवजी असे लिहा: “XYZ विभागात २०२५-२६ या वर्षात रद्द करण्यात आलेल्या निविदांची (Tenders) संख्या आणि त्या रद्द करण्याची कारणे नमूद करणारी कागदपत्रे उपलब्ध करून द्या” – कलम ८ (Section 8) अंतर्गत हे नाकारले जाऊ शकत नाही.
प्रति अर्ज ५ प्रश्न – यामुळे तुम्हाला अधिक माहिती मिळेल.
एकाधिक CPIOs चा लाभ घ्या – जर एखाद्या विभागात २-३ PIOs असतील, तर प्रणाली आपोआप विनंतीचे वाटप त्यांच्यामध्ये करते.
- मुंबईसाठी सर्वोत्तम: पासपोर्ट सेवा, आयकर (Income Tax), रेल्वे आणि UIDAI यांसारख्या केंद्र सरकारच्या विभागांसाठी ‘RTI Online’ हे आदर्श माध्यम आहे. राज्य सरकारच्या बाबींसाठी maharashtra.gov.in/RTI वापरा.
- BPL युक्ती: फक्त ₹० मध्ये अर्ज दाखल करण्यासाठी तुमचे BPL कार्ड अपलोड करा – मी ही युक्ती एका मित्राला सांगितली आणि त्याचे ₹५०० वाचले!
- कागदपत्रे अपलोड करणे: फाईलच्या नावामध्ये रिकाम्या जागा (Spaces) ठेवणे टाळा – तुमच्या फाईलला “myrti.pdf” सारखे नाव द्या.
सामान्य चुका आणि त्या कशा टाळाव्यात
- राज्य सरकारचा RTI येथे दाखल करणे → तो अर्ज परत पाठवला जाईल.
- मजकूर ३००० अक्षरांपेक्षा जास्त असणे → त्याऐवजी PDF अपलोड करा.
- मोबाईल क्रमांक न देणे → तुम्हाला SMS द्वारे मिळणारे अद्यतने (Updates) मिळणार नाहीत.
- अतिरिक्त शुल्क न भरणे → अर्ज बंद (Close) केला जाईल.
How to File an Online RTI Application FAQ.
प्रश्न: BPL स्थिती सिद्ध करण्यासाठी मी काय अपलोड करावे?
उत्तर: फक्त BPL कार्डची PDF (PAN किंवा आधार कार्ड अपलोड करू नका).
प्रश्न: ३० दिवसांच्या आत प्रतिसाद न मिळाल्यास काय होते?
उत्तर: पहिले अपील दाखल करा – संबंधित PIO वर दंड आकारला जाईल.
प्रश्न: पेमेंट गेटवे (Payment Gateway) बंद असल्यास काय होते?
उत्तर: १८ मार्च २०२६ रोजी SBI ची देखभाल (Maintenance) सुरू असेल – कृपया पर्यायी पेमेंट पर्याय (UPI/कार्ड) वापरा.
प्रश्न: मी दुसरे अपील (Second Appeal) कसे दाखल करू?
उत्तर: तुमच्या पहिल्या अपिलाचे तपशील CIC पोर्टलवर आपोआप भरले जातात.
निष्कर्ष: आजच ‘How to File an Online RTI Application’ वापरा!
‘RTI Online : Online RTI Information System’ हे केवळ एक पोर्टल नाही – तो प्रत्येक नागरिकाचा अधिकार आहे. अनेक समस्यांचे निराकरण करण्यासाठी मी स्वतः याचा वापर केला आहे. तुम्हीही आजच याचा अनुभव घेऊन पहा; तुमचा नोंदणी क्रमांक (कोणतेही वैयक्तिक तपशील वगळून) कमेंट्स विभागात सामायिक करा – तुम्हाला मदत करण्यास मला नक्कीच आनंद होईल!
दुसऱ्या अपिलाबाबत मार्गदर्शक माहिती देखील वाचा. How to File RTI Online Submit Request Second Appeal
- ऑनलाइन आरटीआय (RTI) अर्ज कसा करावा संपूर्ण माहिती
- How to file RTI application online in Maharashtra in Marathi
- माहितीचा अधिकार कायदा २००५ नुसार अर्ज करण्याचा नमुना
- RTI application fee for BPL category in India
