Ayushman Card What is not covered :आजच्या काळात वैद्यकीय खर्च इतका वाढला आहे की, मध्यमवर्गीय किंवा गरीब कुटुंबात एखादे मोठे आजारपण आले तर संपूर्ण आर्थिक गणित कोलमडून पडते. अशा परिस्थितीत केंद्र सरकारची ‘आयुष्मान भारत प्रधानमंत्री जन आरोग्य योजना’ (AB-PMJAY) सर्वसामान्यांसाठी एक मोठा आधार बनली आहे. या योजनेअंतर्गत देशातील कोट्यवधी कुटुंबांना दरवर्षी तब्बल ५ लाख रुपयांपर्यंतचा मोफत आणि कॅशलेस (बिना पैशांचा) उपचार मिळतो.

पण मित्रांनो, अनेकदा असे घडते की आपण हातात Ayushman Card घेऊन मोठ्या आशेने हॉस्पिटलमध्ये जातो, आणि तिथे गेल्यावर समजते की “या उपचाराचा खर्च आयुष्मान कार्डमध्ये बसत नाही!” अशा वेळी आपली धावपळ होते, मानसिक त्रास होतो आणि खिशातून लाखो रुपये मोजावे लागतात. हे का होते? कारण आपल्याला ‘आयुष्मान कार्डमध्ये काय समाविष्ट आहे’ हे तर ठाऊक असते, पण ‘आयुष्मान कार्डमध्ये काय समाविष्ट नाही?’ (What is not covered in Ayushman Card) याचे नियम माहित नसतात.

माहितीपत्रकाचा सखोल अभ्यास करून, आज आम्ही तुम्हाला अशा १० महत्त्वाच्या गोष्टी सांगणार आहोत ज्या आयुष्मान कार्डाच्या कक्षेत येत नाहीत. हा लेख शेवटपर्यंत वाचा, कारण ही माहिती तुम्हाला ऐनवेळी मोठ्या आर्थिक संकटातून वाचवू शकते.

आयुष्मान भारत योजनेची ताकद: एक धावती नजर

गोष्टी काय समाविष्ट नाहीत हे पाहण्यापूर्वी, या योजनेची व्याप्ती समजून घेणे गरजेचे आहे. सध्या या योजनेचा लाभ १०.७४ कोटींहून अधिक गरीब आणि गरजू कुटुंबांना मिळत असून, जवळपास ५० कोटींपेक्षा जास्त नागरिक या आरोग्य सुरक्षेच्या छत्राखाली आले आहेत. देशभरातील २४,००० पेक्षा जास्त सरकारी आणि खाजगी सूचीबद्ध (Empanelled) हॉस्पिटल्स या योजनेशी जोडलेली आहेत.

या योजनेत खालील गोष्टी प्रामुख्याने समाविष्ट असतात:

• हॉस्पिटलमध्ये भरती झाल्यानंतरचा सर्व खर्च (Hospitalization).
• कॅन्सर, हृदयरोग, किडनीचे आजार यांसारख्या गंभीर आजारांवर उपचार.
• शस्त्रक्रिया (Operations & Surgeries).
• अपघाती आणि आपत्कालीन उपचार.
• आयसीयू (ICU), औषधे, तपासण्या आणि रुग्णाचा जेवणाचा खर्च.

परंतु, हे सर्व लाभ मिळण्यासाठी रुग्णाला हॉस्पिटलमध्ये भरती (Admit) व्हावे लागते. मग कोणत्या गोष्टींसाठी हे कार्ड चालत नाही? चला सविस्तर पाहूया.

सावधान! आयुष्मान कार्डमध्ये समाविष्ट नसलेल्या ‘या’ १० गोष्टी (Ayushman Card Exclusions)

तुम्ही जर स्पष्टपणे १० अशा सेवा दिल्या आहेत ज्यांसाठी Ayushman Card काम करत नाही. या प्रत्येक गोष्टीचा व्यावहारिक अर्थ आपण समजून घेऊया:

१. ओपीडी (OPD – बिना भरती होता तपासणी आणि सल्ला)

बऱ्याच लोकांना वाटते की आपल्याला ताप आला, सर्दी झाली किंवा डॉक्टरांना फक्त दाखवायचे आहे, तर आपण Ayushman Card वापरू शकतो. पण असे नाही. OPD (Out-Patient Department) म्हणजे हॉस्पिटलमध्ये भरती न होता डॉक्टरांची घेतलेली सामान्य फी, सल्ला किंवा तपासणीचा खर्च या योजनेत मिळत नाही. जोपर्यंत डॉक्टर तुम्हाला अधिकृतपणे बेडवर भरती करत नाहीत, तोपर्यंत Ayushman Card सुरू होत नाही.

२. सामान्य औषधे (Routine Medicines)

तुम्ही घराबाहेरील कोणत्याही मेडिकल स्टोअरमधून घेतलेली सामान्य औषधे, जी हॉस्पिटलमध्ये भरती न होता घेतली जातात, त्यांचा खर्च तुम्हाला स्वतः करावा लागतो. हॉस्पिटलमध्ये ॲडमिट असताना जी औषधे दिली जातात, तीच फक्त मोफत असतात.

३. कॉस्मेटिक सर्जरी (Cosmetic or Plastic Surgery)

स्वतःचे सौंदर्य वाढवण्यासाठी, नाक-डोळे नीट करण्यासाठी किंवा त्वचा अधिक सुंदर करण्यासाठी केल्या जाणाऱ्या प्लास्टिक किंवा कॉस्मेटिक सर्जरीचा खर्च आयुष्मान भारत योजनेत दिला जात नाही. मात्र, जर एखाद्या अपघातात किंवा जळाल्यामुळे चेहरा खराब झाला असेल आणि डॉक्टरांनी ती शस्त्रक्रिया वैद्यकीय कारणास्तव अनिवार्य ठरवली असेल, तर काही अटींवर मंजुरी मिळू शकते. केवळ हौस म्हणून केलेल्या सौंदर्याच्या शस्त्रक्रिया यात समाविष्ट नाहीत.

४. दातांचे सामान्य उपचार (Routine Dental Treatment)

दात काढणे, दातांवर कॅप बसवणे, दात स्वच्छ करणे (Scaling) किंवा रूट कॅनाल यांसारखे सामान्य उपचार आयुष्मान कार्डवर मोफत होत नाहीत. परंतु, जर जबड्याचा मोठा अपघात झाला असेल, कॅन्सरमुळे तोंडाची शस्त्रक्रिया करावी लागणार असेल, तर अशा गंभीर परिस्थितीत हा खर्च समाविष्ट केला जातो.

५. चष्मा, कॉन्टॅक्ट लेन्स आणि हिअरिंग एड (Hearing Aids & Spectacles)

वय वाढल्यामुळे डोळे कमकुवत होणे आणि त्यासाठी चष्मा बनवणे किंवा कानाने कमी ऐकू येत असल्यामुळे कानाचे मशीन (Hearing Aid) बसवणे, हा खर्च या योजनेच्या बाहेर ठेवण्यात आला आहे. मोतिबिंदूचे (Cataract) ऑपरेशन यात मोफत होते, पण बाहेरून घ्यावा लागणारा चष्मा तुम्हाला स्वतःच्या पैशाने घ्यावा लागतो.

६. वंध्यत्व उपचार (Infertility Treatment)

अपत्यप्राप्ती न होणे किंवा वंध्यत्वाशी संबंधित (Infertility) बहुतांश उपचारांचा आणि चाचण्यांचा खर्च या योजनेत समाविष्ट नाही. आयव्हीएफ (IVF) किंवा इतर कृत्रिम गर्भधारणा तंत्रज्ञानाचा खर्च रुग्णाला स्वतः करावा लागतो.

७. अंग प्रत्यारोपण (Organ Transplant – मर्यादित कव्हरेज)

अवयव प्रत्यारोपण (उदा. किडनी ट्रान्सप्लांट, लिव्हर ट्रान्सप्लांट) या अत्यंत महागड्या शस्त्रक्रिया आहेत. “828228.jpg” मधील माहितीनुसार, अंग प्रत्यारोपणाच्या काही प्रकरणांमध्ये अत्यंत मर्यादित कव्हरेज असते किंवा काही अटी लागू असतात. अवयव दात्याचा (Donor) खर्च किंवा शस्त्रक्रियेनंतर आयुष्यभर लागणारी महागडी औषधे यावर काही मर्यादा असू शकतात.

८. नशा मुक्ती उपचार (Drug & Alcohol Rehabilitation)

मद्यपान किंवा ड्रग्सचे व्यसन सोडवण्यासाठी नशामुक्ती केंद्रात (Rehabilitation Centre) केला जाणारा उपचार किंवा समुपदेशनाचा खर्च आयुष्मान योजनेअंतर्गत कव्हर केला जात नाही.

९. गैर-मान्यता प्राप्त रुग्णालयात उपचार (Non-Empanelled Hospitals)

हा सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा आहे. Ayushman Card फक्त आणि फक्त सरकार मान्यताप्राप्त म्हणजेच ‘Empanelled Hospitals’ मध्येच चालते. जर तुम्ही अशा हॉस्पिटलमध्ये गेलात ज्यांची नोंदणी आयुष्मान भारत योजनेशी झालेली नाही, तर तिथे तुम्हाला ५ पैशांचाही लाभ मिळणार नाही, मग तुमचे कार्ड कितीही वैध असले तरीही.

१०. विशेष सेवा (Special Services Excluded by Guidelines)

योजनेच्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये (Guidelines) वेळोवेळी बदल होत असतात. काही अत्यंत दुर्मिळ आजार किंवा अशा वैद्यकीय सेवा ज्यांचा समावेश राष्ट्रीय आरोग्य प्राधिकरणाच्या यादीत नाही, अशा विशेष सेवांचा लाभ या कार्डाद्वारे घेता येत नाही.

महत्त्वाच्या गोष्टी: फसवणूक टाळण्यासाठी लक्षात ठेवा

काही अत्यंत मोलाचे सल्ले दिले आहेत, जे प्रत्येक कार्डधारकाने लक्षात ठेवले पाहिजेत:

१. राज्यनिहाय बदल: आयुष्मान योजनेचे नियम आणि आजारांचे पॅकेज वेगवेगळ्या राज्यांनुसार आणि हॉस्पिटल्सनुसार थोडे वेगळे असू शकतात. त्यामुळे उपचारापूर्वी स्थानिक ‘आयुष्मान मित्रा’शी संपर्क साधावा. २. आधी खात्री करा: कोणत्याही उपचाराला सुरुवात करण्यापूर्वी, ते रुग्णालय आयुष्मान योजनेशी जोडलेले (Empanelled) आहे का, याची १००% खात्री करा. ३. अधिकृत माहिती: कोणत्याही अफवांवर विश्वास न ठेवता अधिकृत वेबसाईट (pmjay.gov.in) ला भेट द्या किंवा त्यांच्या टोल-फ्री हेल्पलाइन नंबरवर संपर्क साधा.

आयुष्मान ग्रामीण सेवा योजना संपूर्ण मार्गदर्शन!

Ayushman Card What is not covered (FAQs)

Q१. आयुष्मान कार्डवर कोणत्या हॉस्पिटलमध्ये उपचार मिळतात?

An: फक्त आयुष्मान भारत योजनेच्या पॅनेलवर असलेल्या (Empanelled) सरकारी आणि निवडक खाजगी हॉस्पिटल्समध्येच हा उपचार मिळतो.

Q२. हॉस्पिटलमध्ये भरती होण्यापूर्वीच्या चाचण्यांचा खर्च मिळतो का?

An: होय, जर तुम्ही त्याच आजारासाठी हॉस्पिटलमध्ये भरती झालात, तर भरती होण्याच्या ३ दिवस आधीच्या तपासण्या आणि औषधे, तसेच डिस्चार्ज झाल्यानंतरच्या १५ दिवसांपर्यंतची औषधे योजनेच्या पॅकेजमध्ये समाविष्ट असतात. पण केवळ ओपीडी बेसिसवर तपासणी केल्यास खर्च मिळत नाही.

Q३. Ayushman Card पूर्णपणे मोफत आहे का?

An: होय, पात्र नागरिकांसाठी हे कार्ड पूर्णपणे मोफत बनवले जाते आणि उपचारादरम्यान रुग्णाकडून एकही रुपया घेतला जात नाही (कॅशलेस).

निष्कर्ष (Conclusion)

आयुष्मान भारत योजना ही गरीब आणि मध्यमवर्गीय कुटुंबांसाठी एक वरदान आहे यात शंका नाही. Ayushman Card ५ लाख रुपयांपर्यंतचा मोफत उपचार लाखो लोकांचे प्राण वाचवत आहे. परंतु, डोळे झाकून कोणत्याही हॉस्पिटलमध्ये जाण्यापूर्वी ‘काय समाविष्ट नाही’ हे जाणून घेणे सुज्ञपणाचे ठरेल. वर दिलेल्या १० गोष्टी लक्षात ठेवा, उपचारापूर्वी रुग्णालयातील ‘आयुष्मान कक्ष’ किंवा ‘आयुष्मान मित्र’ यांच्याशी चर्चा करा आणि आपल्या हक्काचा योग्य वापर करा.