ग्रामीण आणि शहरी भागातील बेघर, आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल व गरजू कुटुंबांना हक्काचे व सुरक्षित घर मिळावे यासाठी शासन Shaskiya Gharkul Yojana हि कल्याणकारी योजना राबवते. यामध्ये ‘प्रधानमंत्री आवास योजना’, ‘रमाई आवास योजना’, ‘शबरी आवास योजना’ आणि ‘मोदी आवास योजना’ यांसारख्या प्रमुख योजनांचा समावेश आहे.
या योजनांचा मुख्य उद्देश समाजातील शेवटच्या घटकापर्यंत निवारा पोहोचवणे हा आहे. मात्र, योजनेचा गैरफायदा रोखण्यासाठी आणि केवळ खऱ्या अर्थाने गरजूंनाच याचा लाभ मिळावा यासाठी शासनाकडून अत्यंत पारदर्शक अपात्रता निकष (Ineligibility Criteria) व विशिष्ट नियमावली निश्चित करण्यात आली आहे.
१. Shaskiya Gharkul Yojana : प्रमुख अपात्रता निकष
खालीलपैकी कोणताही एक निकष लागू असणारे कुटुंब Shaskiya Gharkul Yojana लाभासाठी अपात्र ठरवले जाते:
अ) घराचे स्वरूप आणि रचना
- पक्के घर: ज्या कुटुंबाकडे आधीपासूनच पक्के छत आणि/किंवा पक्क्या भिंती असलेले घर उपलब्ध आहे.
- खोल्यांची संख्या: ज्या कुटुंबाच्या निवासात दोनपेक्षा अधिक खोल्या आहेत, ते कुटुंब योजनेसाठी पात्र मानले जात नाही.
ब) वाहने व आधुनिक उपकरणे
- वाहने: कुटुंबाकडे कोणत्याही प्रकारचे मोटारचलित तीन अथवा चारचाकी वाहन असणे.
- कृषी उपकरणे: शेतीकामासाठी वापरली जाणारी तीन किंवा चारचाकी यांत्रिक कृषी उपकरणे (उदा. ट्रॅक्टर इत्यादी) असणारे कुटुंब.
क) उत्पन्न, कर आणि वित्तीय मर्यादा
- मासिक उत्पन्न: कुटुंबातील सर्व सदस्यांचे मिळून एकत्रित मासिक उत्पन्न ₹१५,००० पेक्षा जास्त असणे.
- करदाते: कुटुंबातील कोणताही सदस्य आयकर (Income Tax) किंवा व्यवसायिक कर (Professional Tax) भरणारा असल्यास.
- किसान क्रेडिट कार्ड (KCC): कुटुंबाकडे ₹५०,००० किंवा त्यापेक्षा अधिक कर्ज मर्यादा असलेले किसान क्रेडिट कार्ड असल्यास ते कुटुंब अपात्र ठरते.
ड) रोजगार व जमीन धारणा
- शासकीय नोकरी: कुटुंबातील कोणतीही व्यक्ती शासकीय किंवा निमशासकीय सेवेत कर्मचारी म्हणून कार्यरत असल्यास.
- व्यवसाय नोंदणी: शासनाकडे नोंदणीकृत असलेला कोणताही बिगर-कृषी उद्योग किंवा व्यवसाय असल्यास.
- जमीन धारणा:
- २.५ एकर किंवा त्यापेक्षा जास्त सिंचित (ओलिताखालील) जमीन मालकी असणे.
- ५ एकर किंवा त्यापेक्षा जास्त असिंचित (जिरायती) जमीन मालकी असणे.
२. योजनेशी संबंधित महत्त्वाचे नियम व अटी
यादीत नाव समाविष्ट असताना किंवा अर्ज करताना लाभार्थ्यांनी खालील महत्त्वाच्या नियमांची नोंद घेणे बंधनकारक आहे:
दुबार लाभावर बंदी:
ज्या कुटुंबाने यापूर्वी रमाई आवास योजना, शबरी आवास योजना, मोदी आवास योजना अथवा प्रधानमंत्री आवास योजना यांपैकी कोणत्याही एका योजनेतून घरकुलाचा लाभ मिळवला असेल, अशा कुटुंबाला पुन्हा कोणत्याही योजनेचा दुबार लाभ घेता येणार नाही.
एकच अर्ज ग्राह्य (पती-पत्नी नियम):
एकाच कुटुंबातील पती आणि पत्नी दोघांनीही स्वतंत्रपणे अर्ज सादर केला असल्यास, छाननी दरम्यान दोघांपैकी एक अर्ज अपात्र केला जाईल आणि एकाच अर्जाचा विचार केला जाईल.
३. यादीत नाव नसल्यास काय करावे? (सर्वेक्षण पावती व प्रक्रिया)
ज्या नागरिकांनी शासनाच्या नियमानुसार स्वतःचे सर्वेक्षण (Survey) पूर्ण केले आहे, परंतु प्रसिद्ध झालेल्या अधिकृत यादीत त्यांचे नाव दिसून येत नाही, अशा व्यक्तींसाठी खालील प्रक्रिया उपलब्ध आहे:
- पावती जमा करणे: लाभार्थ्याने सर्वेक्षण करताना प्राप्त झालेली ‘सर्वे पावती’ संभाळून ठेवून ती आपल्या ग्रामपंचायत कार्यालयात सादर करावी.
- वरिष्ठ अधिकाऱ्यांशी संपर्क: ग्रामपंचायत प्रशासनामार्फत या पावतीची पडताळणी केली जाईल आणि वरिष्ठ अधिकाऱ्यांशी समन्वय साधून त्रुटी निवारणाची पुढील कायदेशीर कारवाई पूर्ण केली जाईल.
४. विविध घरकुल योजना आणि त्यांची वैशिष्ट्ये
महाराष्ट्रात आणि केंद्रस्तरावर विविध घटकांसाठी स्वतंत्र निवारा योजना राबवल्या जातात:
- प्रधानमंत्री आवास योजना (ग्रामीण व शहरी): सर्वसाधारण आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांसाठी (EWS) आणि अत्यंत गरीब कुटुंबांसाठी.
- रमाई आवास योजना: अनुसूचित जाती (SC) व नवबौद्ध प्रवर्गातील बेघर कुटुंबांसाठी.
- शबरी आवास योजना: अनुसूचित जमाती (ST) व आदिवासी प्रवर्गातील गरजू कुटुंबांसाठी.
- मोदी आवास योजना: इतर मागासवर्गीय (OBC) घटकांसाठी विशेष घरकुल योजना.
संबंधित लेख : Shaskiya Gharkul Yojana / घरबसल्या मोबाईलवर यादी पहा.
५. अर्ज करण्यासाठी आवश्यक कागदपत्रांची सूची
Shaskiya Gharkul Yojana अर्ज करताना खालील कागदपत्रे जोडणे अत्यंत आवश्यक आहे:
- ओळख व पत्त्याचा पुरावा:
- आधार कार्ड (कुटुंबातील सर्व सदस्यांचे)
- मतदान ओळखपत्र / रेशन कार्ड (BPL/पिवळे किंवा केसरी)
- उत्पन्न व जातीचा पुरावा:
- सक्षम प्राधिकरणाचा (तहसीलदार) उत्पन्नाचा दाखला
- सक्षम प्राधिकरणाचा जातीचा दाखला (विशेष योजनांसाठी)
- जगेशी संबंधित कागदपत्रे:
- स्वमालकीची जागा असल्यास: ७/१२ उतारा, ८-अ उतारा किंवा मालमत्ता पत्रक (Property Card)
- जागा उपलब्ध नसल्यास: ग्रामपंचायत/नगरपालिकेचे नमुना-८ किंवा मोफत जागेचे प्रमाणपत्र
- इतर महत्त्वाचे दस्तऐवज:
- बँक पासबुकची प्रत (आधार लिंक असलेले बँक खाते)
- जॉब कार्ड (मनरेगा – महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजना)
- ‘स्वतःचे पक्के घर नाही’ याविषयीचे ₹ १०० च्या स्टॅम्प पेपरवर प्रतिज्ञापत्र (Affidavit)
- पासपोर्ट साईझ फोटो
हे द्खील वाचा : Shaskiya Gharkul Yojana स्वतःचे नाव कसे तपासावे, जाणून घ्या
६. अनुदान वितरण व हप्ते (Installment Process)
घरकुलाचे अनुदान थेट लाभार्थ्याच्या बँक खात्यात DBT (Direct Benefit Transfer) द्वारे जमा केले जाते. हे अनुदान साधारणपणे ४ ते ५ टप्प्यांत दिले जाते:
| टप्पा | बांधकामाची स्थिती | मिळणारे अनुदान / कामाचे स्वरूप |
|---|---|---|
| १ ला हप्ता | अंतिम निवड व मंजुरी (Work Order) | पायाभरणी (Plinth Level) कामासाठी |
| २ रा हप्ता | पायाभरणी (Plinth) पूर्ण झाल्यावर | भिंती व लेंटेल (Lintel) स्तरापर्यंतचे बांधकाम |
| ३ रा हप्ता | छताचे (Slabbing) काम पूर्ण झाल्यावर | छत (स्लॅब/पत्रे) टाकण्यासाठी |
| ४ था हप्ता | घर पूर्ण (फिनिशिंग, शौचालय व रंगकाम) | अंतिम देयक व शौचालय अनुदान |
मनरेगा (MGNREGA) मजदुरी लाभ: घरकुल बांधणाऱ्या लाभार्थ्याला स्वतःच्या घराच्या बांधकामासाठी ठराविक दिवसांची (साधारण ९० ते ९५ दिवस) रोजगार हमी योजनेअंतर्गत अकुशल मजुरी (M wage) अतिरिक्त दिली जाते.
स्वच्छ भारत अभियान: घरोघरी शौचालय बांधण्यासाठी स्वतंत्रपणे अतिरिक्त अनुदान दिले जाते.
७. अर्ज प्रक्रिया: ऑनलाइन व ऑफलाइन मार्ग
अ) ग्रामीण भाग (Gram Panchayat)
- ग्रामसभेमध्ये पात्र लाभार्थ्यांची निवड व यादी मंजूर केली जाते.
- ग्रामसेवक/व्हिलेज सर्व्हेयरद्वारे Awaas Soft मोबाईल ॲपद्वारे घराचे अक्षांश-रेखांश (Geotagging) फोटो घेतले जातात.
- अर्ज छाननीनंतर अंतिम मंजुरी मिळून वर्क ऑर्डर (Work Order) दिली जाते.
ब) शहरी भाग (Nagarpalika/Mahanagarpalika)
- PM Shaskiya Gharkul Yojana च्या अधिकृत पोर्टलवर ऑनलाइन अर्ज सादर करावा लागतो.
- भूखंड व कागदपत्रांची प्रत्यक्ष पाहणी नगरपरिषदेच्या अभियंत्याकडून केली जाते.
- मंजुरीनंतर डीपीआर (DPR) मध्ये नाव समाविष्ट करून अनुदान मंजूर केले जाते.
८. तक्रार निवारण आणि हेल्पलाईन
जर सर्व पात्रता अटी पूर्ण असूनही तुमचे नाव यादीतून वगळले गेले असेल किंवा काही अडचण येत असेल, तर:
- पहिली पायरी: ग्रामपंचायतीत गट विकास अधिकारी (BDO) किंवा नगरपरिषदेत मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) यांच्याकडे लेखी तक्रार नोंदवा.
- दुसरी पायरी: जिल्हा स्तरावर ‘जिल्हा ग्रामीण विकास यंत्रणा’ (DRDA) किंवा जिल्हाधिकारी कार्यालयातील आवास कक्षात संपर्क साधा.
- हेल्पलाईन portal: शासनाच्या ‘आपले सरकार’ पोर्टलवर किंवा PMAY-G/PMAY-U च्या अधिकृत तक्रार निवारण कक्षात ऑनलाइन तक्रार दाखल करू शकता.
९. अंतिम संदेश
Shaskiya Gharkul Yojana पुरेपूर लाभ घेण्यासाठी पारदर्शकता आणि अचूक कागदपत्रे अत्यंत महत्त्वाची आहेत. अपात्रतेचे निकष लक्षात ठेवून योग्य कागदपत्रांसह अर्ज केल्यास बेघर कुटुंबांना Shaskiya Gharkul Yojana मदतीने स्वतःचे हक्काचे स्वप्नातील घर साकार करता येते.
निष्कर्ष
Shaskiya Gharkul Yojana उद्देश कोणताही पात्र बेघर घटक निवार्यापासून वंचित राहू नये हा आहे. जर तुमचे कुटुंब वरील सर्व अपात्रता निकषांमधून वगळले जात असेल आणि तुम्ही सर्व अटी पूर्ण करत असाल, तर तुम्ही आवश्यक कागदपत्रांसह (उदा. सर्वेक्षण पावती, उत्पन्न दाखला, जागा उपलब्धता प्रमाणपत्र इत्यादी) त्वरित ग्रामपंचायत कार्यालयाशी संपर्क साधून आपला अर्ज दाखल करू शकता.
हे देखील वाचा Shaskiya Gharkul Yojana You Tube
