‘ग्रामीण बातम्या’ (graminbatmya.com) कडून एक विशेष अहवाल: मी शैलेश पावरा. महाराष्ट्रातील आपल्या शेतकऱ्यांसाठी, जे शेतात रात्रंदिवस मेहनत करतात, राज्य सरकारने एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि दिलासा देणारा उपक्रम आणला आहे: ‘गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात विमा/सवलत अनुदान योजना’ Gopinath Munde Shetkari Apghat Vima Yojana
शेतात काम करताना किंवा दैनंदिन जीवनात एखादा दुर्दैवी अपघात झाल्यास, ज्यामुळे शेतकऱ्याचा मृत्यू होतो किंवा तो अपंग होतो, तर महाराष्ट्र सरकार आर्थिक मदत पुरवते, जेणेकरून त्यांच्या कुटुंबाला कोणत्याही गंभीर आर्थिक संकटाचा सामना करावा लागणार नाही.
या लेखात, आपण सोप्या मराठी भाषेत जाणून घेणार आहोत की ही “Gopinath Munde Shetkari Apghat Vima Yojana” काय आहे, (ऑनलाइन आणि ऑफलाइन दोन्ही अर्जांसाठी) पात्रतेचे निकष काय आहेत, या योजनेचे काय फायदे आहेत, तिच्या काही मर्यादा कोणत्या आहेत आणि अर्ज करण्यासाठी कोणती कागदपत्रे आवश्यक आहेत.
‘गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात विमा योजना’ काय आहे?
‘Gopinath Munde Shetkari Apghat Vima Yojana’ ही महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागामार्फत चालवली जाणारी एक शासकीय अनुदान योजना आहे.
- अपघात संरक्षण: शेतात काम करताना, वीज पडून, सर्पदंशामुळे, विहिरीत बुडून, पुरामुळे किंवा इतर कोणत्याही अनपेक्षित घटनेमुळे शेतकऱ्याचा मृत्यू झाल्यास किंवा तो अपंग झाल्यास, सरकार आर्थिक मदत पुरवते.
- १००% मोफत: या योजनेचे एक प्रमुख वैशिष्ट्य म्हणजे शेतकऱ्यांना कोणताही प्रीमियम भरावा लागत नाही; संपूर्ण खर्च महाराष्ट्र सरकार उचलते.
- थेट बँक खात्यात पैसे जमा: अपघातानंतर दावा दाखल करून तो मंजूर झाल्यास, मंजूर रक्कम थेट शेतकऱ्याच्या किंवा त्यांच्या कायदेशीर वारसाच्या बँक खात्यात जमा केली जाते.
‘गोपीनाथ मुंडे किसान अपघात विमा योजने’साठी पात्रतेचे निकष काय आहेत?
या “Gopinath Munde Shetkari Apghat Vima Yojana” चा लाभ घेण्यासाठी, खालील अटी आणि निकष पूर्ण करणे आवश्यक आहे:
- वयोमर्यादा: बाधित शेतकऱ्याचे वय १० ते ७५ वर्षांच्या दरम्यान असावे.
- शेतकरी असणे अनिवार्य: बाधित व्यक्तीचे नाव ७/१२ (जमीन अभिलेख) आणि ८-अ (जमीन धारणेचे अभिलेख) या कागदपत्रांमध्ये असणे आवश्यक आहे. (७/१२ या कागदपत्रात नाव असलेला कोणताही कुटुंबातील सदस्य या लाभासाठी पात्र आहे.)
- महाराष्ट्राचा रहिवासी: अर्जदार महाराष्ट्र राज्याचा कायम रहिवासी असणे आवश्यक आहे.
- अपघाताची नोंद: अपघाताची माहिती पोलिसांना (एफआयआरद्वारे) किंवा संबंधित सक्षम प्राधिकरणाला देणे अनिवार्य आहे.
या योजनेचे फायदे काय आहेत?
अपघाताच्या तीव्रतेनुसार खालीलप्रमाणे “Gopinath Munde Shetkari Apghat Vima Yojana”साठी आर्थिक मदत दिली जाते:
| अपघाताचे स्वरूप | मिळणारी एकूण रक्कम (Amount) |
|---|---|
| अपघातात शेतकऱ्याचा मृत्यू झाल्यास | ₹२,००,००० (२ लाख रुपये) |
| अपघातामुळे दोन्ही डोळे किंवा दोन्ही हात/पाय गमावल्यास (पूर्ण अपंगत्व) | ₹२,००,००० (२ लाख रुपये) |
| अपघातामुळे एक डोळा किंवा एक हात/पाय गमावल्यास (आंशिक अपंगत्व) | ₹१,००,००० (१ लाख रुपये) |
या योजनेच्या मर्यादा/अपवाद काय आहेत?
खालील नियम आणि मर्यादा जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे; अन्यथा, दावा नाकारला जाऊ शकतो:
- नैसर्गिक मृत्यू समाविष्ट नाही: जर शेतकऱ्याचा आजारपणामुळे किंवा नैसर्गिक कारणांमुळे मृत्यू झाला तर ही योजना कोणतेही संरक्षण देत नाही. ही पूर्णपणे अपघात विमा पॉलिसी आहे.
- आत्महत्या किंवा गुन्हेगारी कृत्य: जर शेतकऱ्याने आत्महत्या केली असेल, किंवा मद्यधुंद अवस्थेत असताना अपघात झाला असेल, किंवा कोणत्याही बेकायदेशीर कामादरम्यान अपघात झाला असेल, तर दावा स्वीकारला जाणार नाही.
- मुदत: दाव्याचा अर्ज सर्व आवश्यक कागदपत्रांसह अपघात झाल्यापासून ९० दिवसांच्या आत तालुका कृषी अधिकाऱ्याकडे सादर करणे आवश्यक आहे. ९० दिवसांनंतर प्राप्त झालेले अर्ज विचारात घेतले जाणार नाहीत.
आवश्यक कागदपत्रे
या योजनेअंतर्गत दावा दाखल करण्यासाठी, खालील कागदपत्रे गोळा करून तालुका कृषी अधिकारी कार्यालय किंवा महा-ए-सेवा केंद्रात सादर करणे आवश्यक आहे:
१. ७/१२ (सातबारा) आणि ८-अ कागदपत्रे: चालू महिन्यात जारी केलेल्या ७/१२ आणि ८-अ भू-अभिलेखांच्या डिजिटल किंवा स्वाक्षरी केलेल्या प्रती, ज्यावर बाधित शेतकऱ्याचे नाव असेल.
२. प्रथम माहिती अहवाल (एफआयआर): पोलिसांकडे दाखल केलेल्या एफआयआरची प्रत किंवा ‘स्पॉट पंचनामा’ (जागा तपासणी अहवाल).
३. शवविच्छेदन अहवाल: मृत्यू झाल्यास, शवविच्छेदन (ऑटोप्सी) अहवाल.
४. मृत्यू प्रमाणपत्र: ग्रामपंचायत किंवा नगरपालिका/महानगरपालिका यांनी जारी केलेले अधिकृत मृत्यू प्रमाणपत्र.
५. दिव्यांग प्रमाणपत्र: दिव्यांग असल्यास, जिल्हा नागरी शल्यचिकित्सक (सिव्हिल सर्जन) यांनी जारी केलेले वैध प्रमाणपत्र.
६. वारस प्रमाणपत्र आणि बँक पासबुक: कायदेशीर वारसाचे आधार कार्ड, आणि ज्या बँक पासबुकमध्ये रक्कम जमा करायची आहे त्याची छायाप्रत.
७. वयाचा पुरावा: आधार कार्ड, पॅन कार्ड, किंवा शाळा सोडल्याचा दाखला.
गोपीनाथ मुंडे किसान अपघात विमा योजनेसाठी ऑनलाईन अर्ज कसा करावा?
सन २०२५-२६ पासून, महाराष्ट्र सरकारने ही “Gopinath Munde Shetkari Apghat Vima Yojana” महाडीबीटी शेतकरी पोर्टलमध्ये पूर्णपणे समाविष्ट केली आहे. ऑनलाईन अर्ज करण्यासाठी, खालील सोप्या पायऱ्यांचे अनुसरण करा:
१. सर्वप्रथम, महाराष्ट्र सरकारच्या अधिकृत महाडीबीटी https://mahadbt.maharashtra.gov.in/Farmer/AgriLogin शेतकरी पोर्टलला भेट द्या.
२. तुमच्या मोबाईल नंबरवर पाठवलेला ओटीपी वापरून, तुमचा शेतकरी आयडी किंवा आधार क्रमांकाद्वारे लॉग इन करा.
३. लॉग इन केल्यानंतर, तुमचे शेतकरी प्रोफाइल आणि बँक खात्याचा तपशील (आयएफएससी कोडसह) अचूकपणे भरा.
४. मुख्य डॅशबोर्डवर, ‘कृषी विभाग योजना’ या विभागाखाली, ‘गोपीनाथ मुंडे शेतकरी आपघट सुरक्षा संग्रह अनुदान योजना’ हा पर्याय निवडा.
५. ऑनलाइन फॉर्ममध्ये अपघाताचा प्रकार, नामनिर्देशित व्यक्ती (नॉमिनी) आणि इतर आवश्यक माहिती भरा; स्कॅन केलेली कागदपत्रे अपलोड करा आणि फॉर्म सबमिट करा.
“Gopinath Munde Shetkari Apghat Vima Yojana Apply Online”
गोपीनाथ मुंडे किसान अपघात विमा योजनेसाठी दावा अर्ज (क्लेम फॉर्म) PDF मी कुठून डाउनलोड करू शकेन?
जर तुम्ही तुमचा Gopinath Munde Shetkari Apghat Vima Yojana चा अर्ज तालुका कृषी अधिकाऱ्यांकडे ऑफलाइन सादर करण्यास प्राधान्य देत असाल, तर अधिकृत दावा अर्ज (दावा अर्ज भाग १, २ आणि ३) महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागाच्या अधिकृत वेबसाइटवर उपलब्ध आहे.
- तुम्ही ‘कृषी महाराष्ट्र जीआर पोर्टल’ला भेट देऊन मूळ शासकीय ठरावा (जीआर) सोबत जोडलेला ‘दावा अर्ज PDF’ विनामूल्य डाउनलोड करू शकता.
- हा फॉर्म डाउनलोड केल्यानंतर, तो अर्जदाराच्या स्वाक्षरीसह, परिशिष्ट ‘अ’ आणि ‘ब’ (घोषणापत्र) आणि इतर सर्व आवश्यक कागदपत्रांसह तालुका कृषी अधिकाऱ्यांकडे सादर करणे आवश्यक आहे.
अर्ज (ऑनलाइन किंवा ऑफलाइन) सादर करण्याची अंतिम मुदत काय आहे?
शेतकऱ्याच्या अपघाताच्या किंवा मृत्यूच्या तारखेपासून जास्तीत जास्त २ महिन्यांच्या (६० दिवसांच्या) आत, सर्व आवश्यक कागदपत्रांसह दावा प्रस्ताव ऑनलाइन पोर्टलद्वारे किंवा तालुका कृषी अधिकाऱ्यांच्या कार्यालयात सादर करणे अनिवार्य आहे. या २ महिन्यांच्या कालावधीनंतर सादर केलेल्या अर्जांना मंजुरी मिळण्यास अडचणी येऊ शकतात.
‘गोपीनाथ मुंडे किसान अपघात विमा योजना’ केव्हा सुरू करण्यात आली? (“Gopinath Munde Shetkari Apghat Vima Yojana History”)
महाराष्ट्र सरकारने राज्यातील शेतकरी कुटुंबांना आर्थिक सुरक्षा प्रदान करण्यासाठी ही योजना १० एप्रिल २०१५ रोजी अधिकृतपणे सुरू केली. यापूर्वी, ही योजना एका खाजगी विमा कंपनीमार्फत राबवली जात होती. तथापि, शेतकऱ्यांना दावे मिळण्यात येणाऱ्या अडचणी लक्षात घेऊन, सरकारने ७ एप्रिल २०२३ रोजी एक नवीन शासकीय ठराव (जीआर) जारी केला. याअंतर्गत, या योजनेचे थेट शासकीय सानुग्रह अनुदान कार्यक्रमात रूपांतर करण्यात आले.
वर्ष २०२६ साठी “Gopinath Munde Shetkari Apghat Vima Yojana”चे नवीन नियम काय आहेत?
२०२६ मध्ये, ही “Gopinath Munde Shetkari Apghat Vima Yojana” महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागामार्फत थेट राबवली जात आहे. शेतकऱ्यांना आता विमा कंपनीकडे वारंवार जाण्याची गरज नाही.
- अपघाताची तीव्रता तपासली जाते आणि तालुका कृषी अधिकारी व जिल्हाधिकारी यांच्या अध्यक्षतेखालील समितीद्वारे अर्ज थेट मंजूर केले जातात.
- संपूर्ण मंजूर रक्कम, कोणतीही कपात न करता, थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) द्वारे शेतकऱ्याच्या किंवा त्याच्या/तिच्या कायदेशीर वारसाच्या (त्यांच्या आधारशी जोडलेल्या) बँक खात्यात थेट हस्तांतरित केली जाते.
Gopinath Munde Shetkari Apghat Vima Yojana — अर्ज प्रक्रिया आणि पीडीएफ फॉर्म (वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न)
प्रश्न 1: गोपीनाथ मुंडे अपघात विमा योजनेसाठी पात्रतेचे निकष काय आहेत?
उत्तर: Gopinath Munde Shetkari Apghat Vima Yojana चा लाभ घेण्यासाठी, वय: बाधित व्यक्तीचे वय १० ते ७५ वर्षांच्या दरम्यान असावे. शेतकऱ्याचे कुटुंबीय सर्व नोंदणीकृत जमीनदार (खेतेदार शेतकरी) ज्यांची नावे ७/१२ (जमीन अभिलेख) आणि ८-अ दस्तऐवजांमध्ये नोंदवलेली आहेत, आणि त्यांचे कुटुंबीय (पती/पत्नी, आई, वडील, मुलगा आणि अविवाहित मुलगी) या योजनेसाठी पात्र आहेत. अपघाताचे कारण: शेतीकामादरम्यान होणारे अपघात, रस्ते अपघात, रेल्वे अपघात, बुडणे, सर्पदंश, विंचूदंश, वीज पडणे, पूर, प्राण्यांचा हल्ला किंवा उंचीवरून पडणे हे सर्व पात्र मानले जातात.
प्रश्न 2: गोपीनाथ मुंडे अपघात विमा योजनेअंतर्गत दावा दाखल करण्यासाठी कोणती कागदपत्रे आवश्यक आहेत? (कागदपत्रांची यादी)
उत्तर: अपघातानंतर आर्थिक मदत मिळवण्यासाठी अधिकृत क्लेम अर्ज (प्रस्ताव नमुना), चालू सातबारा (7/12) आणि ८-अ उतारा, वय पुराव्याचा दाखला, मृत्यू दाखला (Death Certificate), शवविच्छेदन अहवाल, पोलीस अहवाल, अपंगत्व प्रमाणपत्र वारसदार प्रमाणपत्र व बँक खात्याचे तपशील आवश्यक आहेत.