देवमोगरा माता ही गुजरात, महाराष्ट्र आणि मध्य प्रदेशातील सुंदर सातपुडा पर्वतरांगांमध्ये वसलेल्या नंदुरबार जिल्ह्याची पूजनीय देवता आहे. (Devmogra Mata, the presiding deity of the tribal culture of Nandurbar.)लाखो आदिवासी बांधवांसाठी आणि भक्तांसाठी श्रद्धेचे केंद्र असलेली माता देवमोगरा माता ही केवळ एक देवी नसून, आदिवासी समाजाची संस्कृती, परंपरा आणि अस्मितेचे जिवंत प्रतीक आहे. महाराष्ट्र, नंदुरबार, धारगाव (अक्कलकुवा), शहादा, तसेच गुजरात आणि मध्य प्रदेशातील हजारो कुटुंबे देवमोगरा मातेची आपली कुलदेवी म्हणून पूजा करतात.
देवमोगरा मातेचे मंदिर सातपुड्याच्या कुशीत, निसर्गाच्या सान्निध्यात वसलेले आहे. या मंदिराला भेट देणाऱ्या प्रत्येक भक्ताला शांती, भक्ती आणि आध्यात्मिक समाधानाचा अनुभव येतो. वर्षभर, विशेषतः महाशिवरात्रीच्या वेळी, येथे भाविकांची गर्दी असते, तर तीर्थयात्रेच्या हंगामात तर जणू काही अथांग सागरच पाहायला मिळतो. पारंपरिक आदिवासी पोशाख, डीजे बँड, ब्रास बँड, ढोलांचा आवाज, आदिवासी लोकनृत्य आणि भक्तीमय उत्साह संपूर्ण परिसराला पवित्र करतात.
देवमोगरा मातेबद्दल अनेक लोककथा आणि श्रद्धा आहेत. भक्तांचा ठाम विश्वास आहे की देवमोगरा माता आपल्या भक्तांचे दुःख दूर करते, त्यांना धैर्य देते आणि जीवनात योग्य मार्ग दाखवते. आजही, अनेक आदिवासी कुटुंबे कोणतेही शुभ कार्य करण्यापूर्वी देवमोगरा मातेचे दर्शन घेतात.
देवमोगरा मातेची जीवनशैली
विशेष म्हणजे, देवमोगरा मातेला आदिवासी संस्कृतीच्या जतनाचे प्रतीक मानले जाते. तिच्या तीर्थयात्रा आणि उत्सवांदरम्यान, देवमोगरा मातेचा निसर्गाशी असलेला संबंध, साधेपणा, परंपरा आणि सामूहिक जीवनशैली स्पष्टपणे दिसून येते. त्यामुळे, देवमोगरा मातेचे हे मंदिर केवळ एक धार्मिक स्थळ नसून सांस्कृतिक वारशाचे एक महत्त्वाचे केंद्र देखील आहे.
देवमोगरा माता हे सातपुड्याच्या कुशीत वसलेल्या आदिवासी समाजाचे एक अर्धपीठ आहे, आणि देवमोगरा मातेच्या मंदिराच्या जवळच दशा मातेचे प्रसिद्ध शक्तीपीठ आहे. देवीची मूर्ती उंटावर बसलेली आहे आणि तिचे मंदिर त्याच नैसर्गिक भूभागाकडे तोंड करून एका खोल, सपाट पृष्ठभागावर वसलेले आहे.
मंदिर आणि पर्वताबद्दल माहिती: (Devmogra Mata)
हे नर्मदा जिल्ह्यातील सांगबारा तालुक्यात, देवमोगरा गावात वसलेले आहे. मंदिर समुद्रसपाटीपासून अंदाजे १५० फूट उंचीवर आहे.
- मूर्तीचे स्वरूप: देवीची मूर्ती अंदाजे ३ फूट उंच असून शुद्ध सोन्याची बनलेली आहे. तिच्या हातात एक भांडे, गहू, तांदूळ आणि लोकांनी पिकवलेली पिके आहेत. तिला आदिवासींची कुलदेवी देखील मानले जाते.
- कथा: देवमोगरा माता आपले वडील, राजा पंथू गंडा ठाकूर यांच्या भीतीने घरातून पळून गेली. जेव्हा तिला बाहेर पडण्याचा कोणताही मार्ग सापडला नाही, तेव्हा तिने एका गुहेतून सातपुडा पर्वत ओलांडला असावा, असा लोकांचा आजही विश्वास आहे. असेही मानले जाते की पर्वताचा हा भाग सातपुड्यांच्या कुशीत वसलेला आहे.
- विशेष वैशिष्ट्ये: पूर्वी सातपुडा खुशीला पोहोचण्यासाठी कोणताही योग्य रस्ता नव्हता, परंतु आता रस्त्याच्या कडेला सुरक्षिततेच्या उपाययोजनांसह एक चांगला रस्ता बांधण्यात आला आहे, ज्यामुळे अपघात टळतात. आता देवमोगरा मातेच्या दर्शनासाठी येणाऱ्या भाविकांसाठी रस्ते सेवा उपलब्ध आहेत.
- उत्सव: दरवर्षी चैत्र नवरात्री आणि महाशिवरात्रीच्या वेळी देशभरातून लाखो भाविक दर्शनासाठी येतात. सातपुडा खुशीला पोहोचण्यासाठी रस्त्याची माहिती आगाऊ दिली जाते. तर, तुम्हाला वेळापत्रक किंवा निवास व्यवस्थेबद्दल जाणून घेण्यात रस आहे का?
हे देखील वाचा : History of Devmogra Mata, the Tutelary Goddess of Nandurbar's Tribal Culture
आजच्या आधुनिक युगात, आदिवासी समाजाचे लाखो भक्त देवमोगरा मातेहीची परंपरा त्यांच्या मुलांपर्यंत, कुटुंबातील सदस्यांपर्यंत आणि पुढच्या पिढीपर्यंत पोहोचवत आहेत. आदिवासी श्रद्धेची परंपरा प्रत्येक पिढीत टिकून आहे आणि भविष्यातही टिकून राहील, असा प्रत्येक भक्ताचा विश्वास आहे.
जय देवमोगरा माता! 🙏 सामाजिक विचारवंत : शैलेश पावरा यांचे लेख आहे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Devmogra Mata Nandurbar.)
देवमोगरा माता कोण आहेत?
मोगरा हे हजारो शतकांपूर्वीच्या, आदिवासी समाजातील एका पूजनीय देवी, मातेचा यांचे अवतार आहेत, ज्यांची आदिवासी समाजात प्रामुख्याने कुलदेवी म्हणून पूजा केली जाते. त्यांचा जन्म इ.स. मध्ये झाला. हजारो वर्षांपासून, त्यांची मुख्य मंदिरे पूर्व गुजरातमधील नर्मदा जिल्ह्यातील झाला, सागबारा आणि देवमोगरा या गावांमध्ये आहेत.
येथे मोगी मातेच्या नावाचा उगम काय आहे?
येथे मोगी माता: हजारो वर्षांपासून, पूर्व गुजरातमधील सागबारा येथे, आदिवासी कुटुंब ‘येथे मोगी माता’ यांचे जन्मस्थान आहे, ज्यांचे मूळ नाव देवी देव मोगरा माता आहे आणि त्या ‘येथे मोगी माता’ देवी म्हणून ओळखल्या जातात.
देव मोगरा माता : एका आदिवासी ज्योतिषाने नोंदवले की, साडेतीन शक्तीपीठांपैकी एक असलेल्या या देवमोगरा मातेला आदिवासी आई मातेचा अवतार मानले जाते आणि सुरुवातीला तिच्या नौकेला “येथे मोगी माता” असे नाव दिले.
देव मोगरा, मोगी मातेचा नावाचा उगम कसा झाला आहे?
पौराणिक कथांनुसार, देव मोगरा माता देवी या निसर्गपूजक, आदिवासी कुटुंबदेवता कंसार मातेचा उगम मानल्या जातात. हे आदिवासी आई मातेच्या आदिशक्तीचे मूळ स्थान आणि गुजरातमधील साडेतीन शक्तीपीठांपैकी एक आहे.
देवमोगरा माता कशासाठी ओळखल्या जातात?
देव मोगरा माता देवी हे गुजरातच्या नर्मदा जिल्ह्यातील सागबारा गावाजवळ सातपुडा पर्वतरांगेतील सात टेकड्यांवर वसलेले एक प्रसिद्ध आदिवासी शक्तीपीठ आहे. आदिवासी लोक मोगरा माता याच नावाच्या देवीची पूजा करतात.
देवमोगरा माता मंदिराचा इतिहास काय आहे?
देव मोगरा माता देवी हे गुजरातच्या नर्मदा जिल्ह्यातील सागबारा गावात सातपुडा पर्वतरांगेतील सात शिखरांवर वसलेले एक प्रसिद्ध आदिवासी शक्तीपीठ आहे. हे एक प्रसिद्ध आदिवासी शक्तीपीठ मानले जाते, जिथे देवीची सुमारे ३ फूट उंच सोन्याची मूर्ती हातात तांब्या धारण केलेली दर्शविली आहे.
Learn about the history of Devmogra Mata—the presiding deity of Nandurbar’s tribal culture—on YouTube.
